भूमिका (Context & Message for Youth)

आजको संसार गतिशील छ – प्रविधि, प्रतिस्पर्धा, र अवसरहरूकै भीडमा युवा पुस्ता कहिले निराश, कहिले दिग्भ्रमित देखिन्छ। कुनै समय प्रश्न उठ्छ– “कसरी बाँच्छु? किन म परिश्रम गरिरहेछु? कर्मको फल नै नपाउने हो भने किन कर्म?” यी यस्तै प्रश्नहरूलाई समाधान दिन श्रीकृष्णले अर्जुनमार्फत सम्पूर्ण मानव जातिलाई कर्मयोगको अमृत ज्ञान दिएका छन्।

युवाहरू!
गर्भाधारण युगदेखि अहिलेको डिजिटल युगसम्म परिवर्तन भए पनि मूल सत्य उही छ– कर्म गर, फलमा आसक्त नभई। तिमी नै भविष्यको निर्माता हौ। तर निष्कलङ्क कर्म नै तिमीलाई उन्नतिको साँचो हो।

अब श्लोक १९ देखि २१ सम्म क्रमशः भावार्थ र व्याख्या:

श्लोक १९

तस्मात्सत्त्वं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः॥

भावार्थ:
अतः हे कौन्तेय! तिमी आसक्तिविना आफ्नो कर्तव्यकर्म गर। जो व्यक्ति फलको आसक्तिविना कर्म गर्छ, ऊ परम सिद्धि प्राप्त गर्छ।

व्याख्या:
कर्म गर्नु त हाम्रो धर्म हो। तर त्यो कर्म आफैलाई बाँध्ने साधन बन्न सक्दछ, यदि त्यसप्रति आसक्ति भयो भने। यो श्लोक युवाहरूका लागि विशेष सन्देश दिन्छ– “सफलता तिमीले पाउने छौ, तर कर्म गर्दा मनलाई निष्कलङ्क राख, फलप्रति लोभ नगर।”

जस्तो कि एउटा विद्यार्थी परीक्षा राम्रोसँग दिन्छ, मेहनत गर्छ, तर परिणाम के आउँछ भन्ने चिन्ता गरिरहेमा उसको आत्मबल घट्न सक्छ। त्यसैले श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ– “आसक्त नभई कर्म गर।”

श्लोक २०

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः।
लोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि॥

भावार्थ:
पूर्वकालमा जनक आदिले पनि कर्म गरेर नै सिद्धि प्राप्त गरेका थिए। लोककल्याणको निम्ति पनि तिमीले कर्म गर्नु पर्छ।

व्याख्या:
केवल आफ्नो मुक्ति वा लाभको लागि नभई, समाजलाई मार्गदर्शन गर्न पनि कर्म आवश्यक छ। राजा जनकले ध्यान मात्र गरेर मोक्ष पाएनन्, तर आफ्नो जिम्मेवारीमा रहेर कर्म गर्दै समाजलाई पनि सेवा गरे।

युवाहरूका लागि सन्देश:
आजको दिनमा तपाईंले राम्रो कर्म गर्नु भनेको तपाईं पछि आउने पुस्तालाई पनि प्रेरणा दिनु हो। चाहे तपाईं शिक्षक होऊ, विद्यार्थी होऊ, इन्जिनियर होऊ, वा किसान– तपाईंको कर्म समाजका लागि उदाहरण बन्न सक्छ।

श्लोक २१

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते॥

भावार्थ:
श्रेष्ठ पुरुषले जे-जे आचरण गर्छ, अरु मानिसहरूले पनि त्यही अनुसरण गर्छन्। उहाँले जे प्रमाण स्थापित गर्नुहुन्छ, जनसमुदाय त्यसैको अनुकरण गर्छ।

व्याख्या:
नेतृत्व केवल भाषणले होइन, कर्मले स्थापित हुन्छ। यदि एक युवा इमानदार, कर्तव्यनिष्ठ, संयमी र उदार छ भने उसले समाजमा नैतिकताको उदाहरण बनाउँछ। समाजमा परिवर्तन ल्याउने शक्ति युवाहरूमा नै छ, तर त्यसको सुरुवात स्वयम् अनुशासन र कर्ममार्फत हुनुपर्छ।

निष्कर्ष र सन्देश (Conclusion & Message to Youth):

हे युवाहरू!
कर्म नै तिमीहरूको शक्तिशाली अस्त्र हो।
आसक्तिविनाको कर्म तिमीलाई सफलतासँगै मानसिक शान्ति पनि दिन्छ।
सदाचार र लोकहितमा आधारित कर्म तिमीलाई समाजमा सम्मानित बनाउँछ।
तिमीले जस्तो आचरण गर्छौ, भोलिका पुस्ताहरू त्यसैलाई पछ्याउँछन्।

त्यसैले श्रीकृष्णको ज्ञान आजको युवाले यिनै तीन वाक्यमा जीवनमा उतार्नुपर्छ:

1. निष्काम कर्म गर।

2. समाजको लागि उदाहरण बन।

3. अरूलाई मार्गदर्शन गर, नेतृत्व गर।