थॉमस अल्वा एडिसन विश्वप्रसिद्ध वैज्ञानिक, आविष्कारक र व्यवसायी हुन्, जसले आफ्नो जीवनकालमा १,०९३ वटा पेटेन्ट दर्ता गराएका थिए। उनी आधुनिक युगका आविष्कारकको प्रतीक मानिन्छन्। एडिसनले संसारभरि विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा अपूर्व योगदान दिए, जसले मानव जीवनको स्वरूप नै परिवर्तन गरिदियो।
बाल्यकाल र शिक्षा
एडिसनको जन्म सन् १८४७ को फेब्रुअरी ११ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको ओहायोस्थित मिलानमा भएको थियो। उनी सात दाजुभाइमध्ये सातौं सन्तान थिए। बाल्यकालमा नै उनी सुनाइने समस्या (hearing impairment) बाट ग्रसित थिए। स्कूले जीवनमा उनी औपचारिक रूपमा जम्मा तीन महिना मात्र विद्यालय गए। शिक्षिका र उनका अभिभावकले उनलाई “ढिलो सिक्ने बालक” माने। तर, उनकी आमाले घरमै पढाउन थालिन्, जसले एडिसनलाई स्वतन्त्र सोच र अनुसन्धान गर्न प्रेरणा दियो।
प्रारम्भिक संघर्ष र सफलता
एडिसनले आफ्नो जीवनको सुरूआत समाचारपत्र बेच्ने र रेलवे स्टेशनमा काम गर्ने कामदारका रूपमा गरे। १५ वर्षको उमेरमा उनले आफ्नो पहिलो सानो प्रयोगशाला बनाएर प्रयोगहरू सुरु गरे।
उनी पहिलो पटक टेलिग्राफ अपरेटर बने र टेलिग्राफ प्रणाली सुधार्नतर्फ लागे।
महत्वपूर्ण आविष्कारहरू
एडिसनका आविष्कारहरूले विज्ञान र प्रविधिमा क्रान्ति ल्याए। उनका केही मुख्य आविष्कारहरू यस्ता छन्:
- बिजुली बल्ब (Electric Bulb): एडिसनले १८७९ मा संसारको पहिलो व्यावसायिक बिजुली बल्ब आविष्कार गरे, जसले विश्वभर उज्यालो ल्यायो।
- फोनोग्राफ: १८७७ मा आवाज रेकर्ड गर्ने उपकरण फोनोग्राफ बनाउँदै उनले आधुनिक संगीत रेकर्डिङको जग राखे।
- मूभि क्यामेरा (Kinetoscope): चलचित्र रेकर्ड गर्ने यो उपकरणले फिल्म उद्योगको विकासमा ठूलो योगदान पुर्यायो।
- डायनामो (Electric Generator): उनले विद्युत् उत्पादन र वितरणको लागि डायनामो बनाएका थिए।
व्यवसायिक सफलता र मेन्लो पार्क
एडिसनले १८७६ मा मेन्लो पार्क, न्यु जर्सीमा आफ्नो ठूलो अनुसन्धान केन्द्र स्थापना गरे। यो विश्वकै पहिलो अनुसन्धान केन्द्र मानिन्छ। यहाँबाट उनले व्यावसायिक रूपमा आविष्कारहरू उत्पादनमा ल्याए।
व्यक्तिगत जीवन
एडिसनले दुई विवाह गरेका थिए। पहिलो श्रीमती मेरी स्टिलवेलको मृत्यु भएपछि उनले मिना मिलरसँग दोस्रो विवाह गरे। उनका छोराछोरीहरू पनि उनका केही आविष्कारहरूमा सहायक बने।
आलोचना र संघर्ष
एडिसनमाथि कतिपय आविष्कार चोरेको आरोप पनि लाग्यो। निकोला टेस्लासँग उनको विद्युतीय प्रणालीको विषयमा भएको प्रतिस्पर्धा इतिहासमै चर्चित छ। तर, उनी आफ्नो उद्देश्यप्रति सधैं दृढ रहे।
पुरस्कार र सम्मान
एडिसनलाई जीवनकालमा विभिन्न पुरस्कार र सम्मान दिइएको थियो। १९२८ मा उनलाई कांग्रेसद्वारा विशेष पदक प्रदान गरियो।
मृत्यु र योगदान
थॉमस अल्भा एडिसनको मृत्यु सन् १९३१ को अक्टोबर १८ मा भएको थियो। उनले आविष्कारको दुनियाँमा दिएको योगदानको सम्मानमा उनको मृत्यु भएको रात अमेरिकाभरि एक मिनेटका लागि बिजुली बल्ब निभाइएको थियो।
निष्कर्ष
थॉमस अल्भा एडिसन न केवल आविष्कारक थिए, तर उनी उद्यमशीलता, कठिन परिश्रम र नयाँ सोचका प्रतीक थिए। उनको जीवनले मानव सभ्यतालाई प्रगतितर्फ लैजान अभूतपूर्व योगदान दिएको छ।
-
१.
-
२.
-
३.
-
४.
-
५.
-
६.
-
७.
-
८.
-
९.
-
१०.