सम्पादकीय

भ्रूणलाई शिशुमा, शिशुलाई पहाड फोडेर बाटो बनाउन सक्ने युवामा, युवालाई सम्पूर्ण इन्द्रियहरु शिथिल भएको वृद्धमा रुपान्तरण गरी मृत्युसम्म पुर्‍याउन सक्ने, ब्रह्माण्डमा घट्ने सूक्ष्मदेखि स्थूल सबै घटनाहरुको एकमात्र साक्षी बन्ने, आफ्नो गतिलाई कहिलै विराम नदिने र नबोली निशब्द रही न्याय गरी देखाइदिने एकमात्र काल (समय) हो । ? भूत, वर्तमान र भविष्यको डेटा सेन्टर पनि काल नै हो । प्रलय, महाप्रलय, ब्रह्माण्डको सृष्टि सबै कालद्वारा प्रेरित छन् । नेपालको राजनीतिमा पनि प्रलय आएको छ । पुराना दल ढले, नयाँ उदाए । गम्यअगम्य जस्तो सुकै घटना होस् सबैले कालको प्रभावमा रहेर आफ्नो अनुक्रमका चरणहरु शनैशनै पूरा गर्छन् । ब्रह्म र गोलोकधाम (वैकुण्ठ) जस्ता अपवाद बाहेक अनन्त ब्रह्माण्डको प्रत्येक कण कालको प्रभावक्षेत्रमा छ । कालले पनि प्रत्येक घटनालाई कर्मको कसीमा राखेर तौल्ने, जाँचपडताल गर्ने गर्दछ । कर्मप्रधान मानिस आफ्नो कर्मले गर्दा उन्नतिको चरमोत्कर्ष वा पतनले युक्त जीवन भोग्छ । कुनै पनि देश र नागरिकको सामाजिक हैसियत र वैश्विक पहिचान उक्त देशले अभ्यासमा ल्याउने राजनीतिद्वारा निर्धारण हुन्छ । राजनीतिको अन्तिम गन्तव्य आनन्द र समृद्धि हो । आनन्द आध्यात्मिक सुखानुभूति हो भने समृद्धि भौतिक संसाधनको उपलब्धता । नेपालको हकमा राजनीति नेपालमा पनि विकासको सम्भावना छ भन्ने बहसमा मात्र रुमलिएको छ । गरिब निमुखा जनताका लागि हामी मिलेर काम गर्ने छौँ यो वाक्य त नेताहरुका लागि प्रतिद्वन्द्वीहरुलाई हराएर सत्तारुढ बन्न ब्रह्मास्त्र नै सिद्ध भएको छ । पूर्वसरकारहरुका पालामा पुराना दलहरुले संसद चल्न दिदैनथे । नयाँ दलहरुको सरकारमा पनि उस्तै गतिरोध र चर्काचर्की छ । सांसदहरुलाई कुनै पनि क्षण खेर नफाली देश र जनताको हितमा नीति निर्माण गर, मूल लक्ष्य नबिर्सी देश चलाउ भनी जनताले सत्ता सुम्पिएका हुन् । ससाना वा नगण्य मुद्दा पक्रेर संसद अवरुद्ध पार्ने रोगले नेपाली राजनीति आक्रान्त भइनै रहेको देखिन्छ ।

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा कहिलेकाहीँ यस्ता पात्रहरू उदाउँछन्, जसले स्थापित राजनीतिक भाष्यलाई चुनौती मात्र दिँदैनन्, जनताको मनभित्र दबिएर बसेको असन्तोषलाई आवाज पनि दिन्छन् । हर्क साम्पाङ त्यस्तै एउटा नाम हो, जसले परम्परागत शक्ति, पैसा र दलगत संरचनाभन्दा बाहिर उभिएर राजनीति गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन् । “लोभले चोर्नेलाई कारागार, भोकले चोर्नेलाई रोजगार” भन्ने उनको अभिव्यक्तिले केवल भावनात्मक नारा होइन, नेपालको सामाजिक असमानता र राज्यको असफलतामाथि प्रहार गर्छ । त्यस्तै “म प्रधानमन्त्री बन्न पाएँ भने यो देश बिना विदेशी ऋणको १ रुपैयाँ नलिई चलाएर देखाइदिन्छु” भन्ने अभिव्यक्तिले उनको आत्मविश्वास, राष्ट्रवादी दृष्टिकोण र आत्मनिर्भर नेपालप्रतिको सोचलाई उजागर गर्छ । अझ “हामी चानचुन होइनौँ, ढुंगामाथि फूल फुलाउने मान्छे हौँ” भन्ने वाक्यले उनको संघर्षशील राजनीतिक चरित्रलाई चिनाउँछ ।

धरान उपमहानगरपालिकाको मेयर बन्नुअघि हर्क साम्पाङ कुनै शक्तिशाली राजनीतिक दलका शीर्ष नेता थिएनन् । उनी सडक आन्दोलन, श्रमदान, सामाजिक अभियन्ता र जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिएको पात्रका रूपमा परिचित थिए । खानेपानी समस्याले वर्षौंदेखि पीडित Dharan मा उनले “श्रमदान अभियान” चलाएर जनताको ध्यान खिचे । राज्य संयन्त्रले नसकेको काम जनसहभागिताबाट गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास उनले जगाए । खोलाबाट पाइप बोकेर पानी ल्याउने अभियानमा उनी आफैँ श्रमिकझैँ सहभागी भए । यही व्यवहारिक राजनीतिले उनलाई जनताको आँखामा फरक नेताका रूपमा स्थापित गरायो ।

२०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा मेयर निर्वाचित भएपछि हर्क साम्पाङको चर्चा राष्ट्रिय राजनीतिमा झन् व्यापक बन्यो । उनले राजनीतिक आडम्बरभन्दा श्रम, पारदर्शिता र प्रत्यक्ष जनसहभागितालाई प्राथमिकता दिए । उनको शैली कहिलेकाहीँ विवादित पनि बन्यो, तर जनताको एउटा ठूलो वर्गले त्यसलाई “सिधा र निष्कपट नेतृत्व” का रूपमा व्याख्या गरिरह्यो । उनी विदेशी सहायता, ऋणमुखी अर्थतन्त्र र दलाल राजनीतिक संस्कृतिप्रति आलोचनात्मक देखिँदै आएका छन् । नेपालले आफ्नै स्रोत, श्रम र क्षमताबाट विकास गर्न सक्ने उनको धारणा बारम्बार सार्वजनिक हुँदै आएको छ ।

सांसद बनेपछि पनि उनले संसद्मा परम्परागत शैलीभन्दा फरक स्वर उठाइरहेका छन् । उनका अभिव्यक्तिहरूमा ग्रामीण गरिबी, श्रमिक वर्ग, बेरोजगारी, भ्रष्टाचार र राष्ट्रिय स्वाभिमानका विषय बारम्बार सुनिन्छन् । उनी विदेशी शक्तिसामु नझुक्ने, राष्ट्रिय हितमा अडान लिने र आत्मनिर्भर नेपालको पक्षमा बोल्ने नेताका रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गर्न खोजिरहेका छन् । यही कारण युवापुस्ताको एउटा वर्गले उनलाई “प्रणालीभित्रको विद्रोही आवाज” का रूपमा हेर्न थालेको छ ।

तर हर्क साम्पाङको राजनीतिक यात्राको मूल्याङ्कन केवल लोकप्रिय नाराबाट मात्र सम्भव छैन । चुनौती अब त्यहाँबाट सुरु हुन्छ, जहाँ आन्दोलनकारी भावनालाई नीतिगत रूपान्तरणमा बदल्नुपर्छ । श्रमदान र जनउत्साहले स्थानीय परिवर्तन सम्भव हुन सक्छ, तर राष्ट्रिय अर्थतन्त्र, प्रशासन र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सञ्चालनका लागि दीर्घकालीन नीति, संस्थागत क्षमता र व्यवहारिक रणनीति आवश्यक हुन्छ । त्यसैले हर्क साम्पाङको राजनीति अब केवल विरोधको होइन, वैकल्पिक शासन क्षमताको परीक्षणको चरणमा प्रवेश गरिसकेको छ ।

यद्यपि एउटा कुरा भने स्पष्ट छ— उनले नेपाली राजनीतिमा जनताले खोजिरहेको “भिन्न आवाज” को प्रतिनिधित्व गरेका छन् । जब परम्परागत दलहरूप्रति जनविश्वास कमजोर हुँदै गएको छ, त्यही बेला हर्क साम्पाङजस्ता पात्रहरूले जनताको निराश मनमा नयाँ बहस जन्माइरहेका छन् । उनी सफल हुन्छन् वा असफल, त्यो भविष्यले तय गर्नेछ; तर उनले नेपाली राजनीतिमा श्रम, स्वाभिमान र आत्मनिर्भरताको बहसलाई केन्द्रमा ल्याएको तथ्य अस्वीकार गर्न सकिँदैन । नेपालको राजनीति आज पनि त्यही प्रश्नसँग जुधिरहेको छ— के देशलाई भाषणले बदलिन्छ, कि वास्तवमै ढुंगामाथि फूल फुलाउने साहस चाहिन्छ ?