लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

रवि लामिछानेले देशमा सबैभन्दा बढी तलब पाउने पेशा शिक्षकको बनाउने लक्ष्य रहेको बताएका छन्। शिक्षा क्षेत्र सुधारसम्बन्धी धारणा सार्वजनिक गर्दै उनले राष्ट्र निर्माणमा शिक्षकको भूमिका सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुने भएकाले शिक्षकको आर्थिक तथा सामाजिक सम्मान उच्च हुनुपर्ने बताएका हुन्।

“देशमा सबैभन्दा बढी तलब कसैको हुनेछ भने त्यो शिक्षकको हुनेछ, किनकि भविष्य निर्माण गर्ने शक्ति शिक्षकसँग हुन्छ,” लामिछानेले भने।

उनले शिक्षा प्रणालीको गुणस्तर सुधारका लागि शिक्षकलाई आकर्षक तलब, आधुनिक तालिम तथा सम्मानजनक वातावरण उपलब्ध गराउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

तर शिक्षा क्षेत्रका जानकारहरू भने केवल शिक्षकको तलब वृद्धि मात्रले शिक्षाको गुणस्तर सुधार नहुने बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार नेपालको वर्तमान पाठ्यक्रम, कक्षाको संरचना तथा अध्यापन पद्धतिमा समेत गम्भीर सुधार आवश्यक छ।

हाल अधिकांश विद्यालयहरूमा एउटै कक्षामा ३० देखि ४० जनासम्म विद्यार्थी राखेर अध्यापन गराइन्छ। एक शिक्षकले जम्मा ४० मिनेटको पिरियडमा पाठ व्याख्या गर्नुपर्छ। पाठ्यक्रमको सामग्री अत्यधिक भएकाले निर्धारित शैक्षिक सत्रभित्र कोर्स पूरा गर्न शिक्षकहरूलाई हतार–हतार पढाउनुपर्ने बाध्यता रहेको शिक्षकहरू बताउँछन्।

शिक्षाविद्हरूका अनुसार अहिलेको पाठ्यक्रम धेरै हदसम्म “भुल्ने–भुलाउने” शैलीमा आधारित छ, जसले विद्यार्थीमा व्यावहारिक ज्ञानभन्दा रटान संस्कृतिलाई बढावा दिएको छ। विशेषगरी अंग्रेजी शिक्षाको नाममा पश्चिमी समाज र संस्कृतिअनुसारका विषयवस्तुहरू अत्यधिक समावेश गरिएको तथा आफ्नै देशको माटो, समाज, इतिहास, कृषि, स्थानीय सीप र सांस्कृतिक जीवनसँग सम्बन्धित पाठ्यक्रम उपेक्षित बनेको टिप्पणी पनि हुँदै आएको छ।

शिक्षा क्षेत्रका सरोकारवालाहरू भन्छन्—

“शिक्षकलाई राम्रो तलब दिनु सकारात्मक कुरा हो, तर पाठ्यक्रम सुधार नगरी केवल तलब बढाएर गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त हुन्छ भन्ने सोच अधुरो हुन सक्छ।”

उनीहरूका अनुसार विद्यार्थीको मानसिक विकास, सीप, अनुसन्धान क्षमता तथा जीवनोपयोगी शिक्षालाई प्राथमिकता दिने पाठ्यक्रम आवश्यक छ। साथै:

कक्षामा विद्यार्थी संख्या घटाउने, प्रयोगात्मक शिक्षा बढाउने, स्थानीय परिवेशमैत्री पाठ्यक्रम निर्माण गर्ने,शिक्षकलाई प्रशासनिक बोझबाट मुक्त गर्ने

जस्ता सुधारहरू अपरिहार्य देखिन्छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार शिक्षा सुधार बहुआयामिक विषय भएकाले केवल तलब वृद्धि मात्र पर्याप्त हुँदैन। पाठ्यक्रम, परीक्षा प्रणाली, शिक्षक प्रशिक्षण, विद्यालय पूर्वाधार तथा विद्यार्थी–केन्द्रित शिक्षण पद्धतिमा समानान्तर सुधार नगरी शिक्षाको गुणस्तर उकास्न कठिन हुने उनीहरूको धारणा छ।

कतिपय शिक्षाविद्हरूले अहिलेको अवस्थालाई “रात्रिकालमा बाटो छिचोल्न खोजेजस्तै” भएको टिप्पणी गर्दै समग्र शिक्षा प्रणालीको पुनरावलोकन आवश्यक रहेको बताएका छन्।