लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।
बलिउडका चर्चित हास्य अभिनेता राजपाल यादव ९ करोड रुपैयाँ बराबरको चेक बाउन्स तथा ऋण नतिरेको प्रकरणमा तिहाड जेलमा आत्मसमर्पण गरेका छन् । दिल्ली उच्च अदालतले अन्तिम समयमा थप समय माग्दै दायर गरिएको निवेदन अस्वीकार गरेपछि उनले फेब्रुअरी ५, २०२६ मा तिहाड जेल पुगेर आत्मसमर्पण गरेका हुन् ।

दिल्ली उच्च अदालतले पटक–पटक अदालतका निर्देशन र प्रतिबद्धता उल्लङ्घन भएको भन्दै राजपाल यादवलाई ६ महिनाको कारावास सजाय भोग्न आदेश दिएको थियो । यो मुद्दा सन् २०१० देखि चल्दै आएको हो । राजपाल यादवको निर्माण तथा निर्देशनमा बनेको फिल्म ‘आता पता लापता’ व्यवसायिक रूपमा असफल भएपछि उनी ठूलो आर्थिक संकटमा परेका थिए ।

कसरी सुरु भयो विवाद ?

पीटीआई (PTI) का अनुसार राजपाल यादवले सन् २०१० मा आफ्नो निर्देशनमा बन्न लागेको पहिलो फिल्म ‘आता पता लापता’ निर्माणका लागि M/s Murali Projects Pvt Ltd नामक कम्पनीबाट करिब ५ करोड रुपैयाँ ऋण लिएका थिए ।

तर फिल्म बक्स अफिसमा फ्लप भएपछि उनले ऋण तिर्न नसकेको बताइएको छ । समयसँगै ब्याज, जरिवाना र ढिलाइका कारण बाँकी रकम बढ्दै गएर करिब ९ करोड रुपैयाँ पुगेको अदालतले उल्लेख गरेको छ ।

चेक बाउन्स भएपछि आपराधिक मुद्दा

ऋण चुक्ता गर्न राजपाल यादवले ऋणदातालाई विभिन्न चेक दिएका थिए । तर ती चेकहरू बैंकबाट अस्वीकृत (dishonoured) भएपछि उनीविरुद्ध Negotiable Instruments Act अन्तर्गत आपराधिक मुद्दा दर्ता गरिएको थियो ।

सन् २०१८ अप्रिल मा मजिस्ट्रेट अदालतले राजपाल यादव र उनकी श्रीमतीलाई चेक बाउन्ससम्बन्धी विभिन्न मुद्दामा दोषी ठहर गर्दै ६ महिनाको कैद सजाय सुनाएको थियो । त्यसपछि सन् २०१९ मा सेसन अदालतले पनि उक्त फैसला सदर गरेको थियो । त्यसपछि मुद्दा दिल्ली उच्च अदालत पुगेको थियो ।

वर्षौंसम्म अदालतबाट समय पाउँदै आए

सामान्यतया ऋण तिर्न नसकेको विषयलाई नागरिक विवाद (civil dispute) मानिए पनि दिल्ली उच्च अदालतले राजपाल यादवले पटक–पटक अदालतमा दिएको प्रतिबद्धता पालना नगरेको भन्दै कडा टिप्पणी गरेको छ ।

उनीलाई किस्ताबन्दीमा रकम तिर्न धेरै पटक समय थप गरिएको थियो । अदालतका अनुसार उनले केही आंशिक भुक्तानी गरे पनि बारम्बार समयमै रकम नतिरेर अदालतको आदेश उल्लङ्घन गर्दै आएका थिए ।

अदालतले राजपाल यादवमाथि दायर भएका सातवटा मुद्दामा प्रत्येक मुद्दामा १ करोड ३५ लाख रुपैयाँ बुझाउनुपर्ने उल्लेख गरेको थियो । साथै रजिस्ट्रार जनरलमा जम्मा भएको रकम ऋणदातालाई उपलब्ध गराउन निर्देशन दिएको थियो ।

अझै ९ करोड रुपैयाँ तिर्न बाँकी

अक्टोबर २०२५ मा उनले ७५–७५ लाख रुपैयाँका दुई वटा डिमाण्ड ड्राफ्ट बुझाएको उल्लेख भए पनि अदालतले अझै करिब ९ करोड रुपैयाँ तिर्न बाँकी रहेको रेकर्ड गरेको छ ।

सन् २०२४ जुन मा उच्च अदालतले राजपाल यादवको सजाय अस्थायी रूपमा स्थगित गर्दै “साँचो र इमान्दार प्रयास गरेर मिलापत्र खोज्न” निर्देशन दिएको थियो । तर अदालतले पछि ती प्रयासहरू प्रभावकारी नभएको निष्कर्ष निकालेको थियो ।

उच्च अदालतको कडा आदेश : आत्मसमर्पण गर्न निर्देशन

दिल्ली उच्च अदालतले फेब्रुअरी २, २०२६ मा राजपाल यादवलाई फेब्रुअरी ४ बेलुका ४ बजेसम्म जेल प्रशासनसमक्ष आत्मसमर्पण गर्न आदेश दिएको थियो ।

तर उनी तोकिएको समयमै आत्मसमर्पण गर्न नसकेपछि उनका वकिलले अदालतमा “दया निवेदन” गर्दै थप समय मागेका थिए । वकिलले राजपाल यादव पैसा जुटाउने प्रयासमा रहेको र दिल्ली ५ बजे पुगेको बताएका थिए ।

तर अदालतले उक्त निवेदन अस्वीकार गर्दै कडा टिप्पणी गरेको थियो । न्यायाधीश स्वरना कान्ता शर्मा ले भनिन्,
“कुनै व्यक्ति विशेष क्षेत्र वा उद्योगसँग सम्बन्धित छ भन्दै अदालतले विशेष परिस्थिति सिर्जना गर्न सक्दैन । सहानुभूति अनन्तसम्म दिन सकिँदैन, विशेष गरी जब पटक–पटक आदेश उल्लङ्घन भइरहन्छ ।”

अदालतले आत्मसमर्पण आदेश फिर्ता लिँदा गलत सन्देश जाने भन्दै थप राहत दिन अस्वीकार गरेको हो ।

२५ लाख बुझाउने प्रस्ताव पनि अस्वीकार

फेब्रुअरी ५, २०२६ मा राजपाल यादव अदालतमा स्वयं उपस्थित भएका थिए । उनका वकिलले २५ लाख रुपैयाँको डिमाण्ड ड्राफ्ट बुझाउन तयार रहेको र नयाँ किस्ताबन्दी योजना अपनाउने बताएका थिए ।

तर अदालतले यो प्रस्तावलाई स्वीकार गर्दै आत्मसमर्पण आदेश फिर्ता लिन अस्वीकार गर्‍यो । न्यायाधीशले “अनुशासन र न्याय प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने” भन्दै फिल्म उद्योगका व्यक्तिका लागि छुट्टै नियम बनाउन नसकिने उल्लेख गरिन् ।

तिहाड जेलमा आत्मसमर्पण

अन्ततः सोही दिन राजपाल यादवले तिहाड जेलमा आत्मसमर्पण गरे र ६ महिनाको सजाय कार्यान्वयनमा गएको हो । जेल प्रशासनले प्रक्रिया अनुसार उनलाई भित्र्याइएको जनाएको छ ।

राजपाल यादवको प्रतिक्रिया

यसअघि बलिउड हंगामा (Bollywood Hungama) सँग कुरा गर्दै राजपाल यादवले आफू असहाय अवस्थामा पुगेको बताएका थिए । उनले भनेका थिए,
“के गर्ने ? मसँग पैसा छैन । तिर्न सक्ने अवस्था छैन । अर्को उपाय देख्दिनँ ।”

उनले उद्योगबाट धेरै सहयोग नपाएको भन्दै,
“यहाँ सबै आ–आफ्नै हुन्,”
भन्दै दुःख व्यक्त गरेका थिए ।

सेलेब्रिटीहरूले गरे समर्थन

राजपाल यादव जेल पुगेपछि फिल्म उद्योगका विभिन्न व्यक्तिहरूले समर्थन जनाएका छन् ।

अभिनेता सोनु सूद ले राजपाल यादवलाई आफ्नो फिल्ममा भूमिका दिने र साइनिङ अमाउन्ट उपलब्ध गराउने घोषणा गरेका छन् । उनले सामाजिक सञ्जाल X मा लेखेका छन्,
“राजपाल यादव प्रतिभाशाली अभिनेता हुन् । कहिलेकाहीँ जीवन अन्यायपूर्ण हुन्छ । उनी मेरो फिल्मको हिस्सा हुनेछन् । सानो साइनिङ अमाउन्ट दान होइन, उनको सम्मान हो ।”

त्यस्तै निर्देशक अनीस बज्मी ले NDTV सँग कुरा गर्दै भने,
“मैले राजपाललाई २०–२५ वर्षदेखि चिन्छु । उनी कसैलाई धोका दिने नियतका व्यक्ति होइनन् । फिल्म उद्योगका धेरै मानिस कागजी प्रक्रियामा दक्ष हुँदैनन् । उनी अहिले पनि काम गर्दै छन् तर एकै पटक यति ठूलो रकम तिर्न सजिलो छैन ।”

उनले थपे,
“हामी सबै एउटै उद्योग, एउटै परिवार हौं । हामीले आफ्नो क्षमताअनुसार सहयोग गर्नुपर्छ ।”

अभिनेता गुरमीत चौधरी ले पनि सामाजिक सञ्जालमा लेख्दै,
“यति प्रतिभाशाली कलाकार यस्तो पीडादायी अवस्थामा पुगेको देख्दा मन दुख्यो । आज उनलाई हाम्रो आवश्यकता छ । उद्योग परिवार हो, परिवारले आफ्ना मान्छे त्याग्दैन,”
भन्दै समर्थन जनाएका छन् ।

राजपाल यादवको यो प्रकरण बलिउडमा आर्थिक अनुशासन, अदालतको आदेश पालना तथा कानुनी प्रक्रियाबारे पुनः गम्भीर बहसको विषय बनेको छ ।