इन्फ्लुएन्जा, कोविड-१९, र रेस्पिरेटरी सिन्सिटियल नेपालमा फैलिने सामान्य भाइरस हुन् जसले रोग र निमोनिया निम्त्याउँछ। त्यसैगरी, माइकोप्लाज्मा निमोनिया र निमोकोकस देशमा सामान्य ब्याक्टेरियाको संक्रमण हो जसले निमोनिया निम्त्याउँछ, विशेष गरी बालबालिकामा।

रिपोर्टहरूका अनुसार उत्तरी चीनमा रहस्यमय निमोनियाको निरन्तर प्रकोपको लागि उही भाइरस र ब्याक्टेरियाहरू जिम्मेवार छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले बुधबार चीनलाई श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगको वृद्धि र बालबालिकामा निमोनियाका क्लस्टरहरूबारे विस्तृत जानकारीको लागि आधिकारिक अनुरोध गरेको छ।

अक्टोबरको मध्यदेखि, उत्तरी चीनले इन्फ्लुएन्जाजस्ता रोगहरू अघिल्लो तीन वर्षको सोही अवधिको तुलनामा बढेको रिपोर्ट गरेको छ, संयुक्त राष्ट्र संघको स्वास्थ्य निकायले जनाएको छ। चिनियाँ अधिकारीहरूले कोविड प्रतिबन्धहरू हटाइनुका कारण रोगजनकहरूको परिसंचरणमा वृद्धि भएको बताएको छ ।

नेपालका स्वास्थ्य अधिकारीहरूले चीनमा निमोनियाको रहस्यमय प्रकोपबारे कुनै पनि एजेन्सीले उनीहरूलाई सचेत नगरेको बताए। यद्यपि, उनीहरूले आफूहरू समाचारका साथै विश्व स्वास्थ्य संगठनले चिनियाँ स्वास्थ्य अधिकारीहरूलाई गरेको अनुरोधबारे सचेत रहेको बताएका छन्।

राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाका निर्देशक डा रञ्जन भट्टले भने, ‘उक्त सबै भाइरस र ब्याक्टेरिया हाम्रो देशमा सामान्य छन् र प्रचलनमा छन् । “हामीले ती रोगजनकहरूको नियमित निगरानी गरिरहेका छौं।”

अक्टोबर-नोभेम्बर नेपालमा फ्लूको सिजन हो, र धेरै श्वासप्रश्वासका भाइरसहरू फैलिरहेका छन्। काठमाडौंका प्रमुख अस्पतालहरूले इन्फ्लुएन्जा ए(एच१एन१), ए(एच३) र इन्फ्लुएन्जा बी–को श्वासप्रश्वास भाइरसको संक्रमण बढेको रिपोर्ट गरेका छन्।

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले कोविडका घटनामा ठूलो वृद्धि नभएको बताए पनि विज्ञहरू भने समुदायमा भाइरस फैलिरहेको बताउँछन्। नेपालमा धेरै थोरै मानिसलाई फ्लूको शट लाग्ने भएकाले, खोप नदिइएका वृद्धवृद्धा र कमजोर प्रतिरोधात्मक क्षमता भएकाहरूलाई श्वासप्रश्वासको भाइरसको गम्भीर सङ्क्रमण हुने जोखिममा पर्ने विज्ञहरू बताउँछन्।

बच्चाबच्चीको प्रतिरक्षाप्रणाली कसरी स्वस्थ राख्ने ?
बेक्टिरियल निमोनियाको औषधि उपचार सम्भव छ तर वाइरल निमोनियाको उपचार छैन । त्यसैले एकमात्र उपाय बालबालिकाको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमतालाई बढाउनु नै उत्तम उपाय हो । आफ्ना छोराछोरीलाई सजिलै संक्रामक रोगको सिकार भएको देख्नुभन्दा पीडादायी आमाबाबुलाई अरू केही हुँदैन। एक स्वस्थ र सन्तुलित आहारले बच्चाको प्रतिरक्षा प्रणाली बढाउन मद्दत गर्दछ र उसलाई संक्रमणसँग लड्न मद्दत गर्दछ। तल १० वटा उपायहरु दिइएको छ जसले बालबालिकाहरुलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्नेछ –

१) बचाउकालागि फलफूल र तरकारीहरू
फलफूल र तरकारीहरू एन्टिअक्सिडेन्ट युक्त फाइटोन्यूट्रिएन्टका पावरहाउस हुन्। फाइटोन्यूट्रिएन्टहरूले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई स्वस्थ र बलियो राख्छ। तपाईंको बच्चाको दैनिक आहारमा गाजर, हरियो सिमी, सुन्तला, खरबुजा, टमाटर, हरियो पातदार तरकारी, शिमला खुर्सानी जस्ता फलफूल र तरकारीहरूको पाँचवटा सम्म समावेश गर्ने प्रयास गर्नुहोस्। बच्चाको दिनहुँको खानामा ९जस्तै चुकन्दर रोटी, पालक भात, मिश्रित तरकारी परौठा० समावेश गर्नाले उनीहरूको आवश्यक पोषण आवश्यकताहरू पूरा गर्न र तिनीहरूलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्दछ।

२) राम्रो ब्याक्टेरिया खुवाएर स्वस्थ बनाऔं
दही, परम्परागत छाछ, प्याज, लसुन, केरा, जौ, ओट्स, फ्ल्याक्स सीड प्रोबायोटिक्स र प्रीबायोटिक्सका उत्कृष्ट स्रोत हुन्।

पाचन स्वास्थ्यले हाम्रो प्रतिरक्षा प्रणाली सहित हाम्रो शरीरको लगभग सबै महत्त्वपूर्ण कार्यहरूमा ठूलो प्रभाव पार्छ। पेटको स्वास्थ्यमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण खेलाडीहरूमध्ये प्रोबायोटिक्स (राम्रो ब्याक्टेरिया) र प्रीबायोटिक्स (असल ब्याक्टेरियाले खुवाउने पोषक तत्वहरू) समावेश गर्दछ किनभने तिनीहरूले धेरै सकारात्मक प्रभावहरू देखाउँछन् ।

३) फ्लू फाइटरहरू खान लगाउनुहोस्
सिट्रस (अमिला) फलफूलहरू भिटामिन सी जस्ता सुरक्षात्मक एन्टिअक्सिडेन्टहरूमा समृद्ध हुन्छन् जसले कोशिकाहरूलाई जोगाउन र निको पार्न मद्दत गर्दछ। सुरक्षात्मक एन्टिअक्सिडेन्टहरूले तपाईंको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ र तपाईंलाई रोगको आक्रमणमा पर्न दिदैन। सुन्तला, कागती, अंगूर, किवी, अमला सबैभन्दा वफादार फ्लू लडाकुहरू हुन्।

४) ड्राइ फ्रुट खुवाउनुहोस्
नट र तेलको दाना ओमेगा–३ को एक समृद्ध स्रोत मात्र होइन, तर तिनीहरूसँग भिटामिन ए र ई जस्ता अन्य महत्त्वपूर्ण पोषक तत्वहरू पनि छन्। यी पोषक तत्वहरू शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्टहरू हुन् जसले सूजनको जोखिमलाई कम गर्छ र तपाईंको शरीरलाई कोशिका क्षतिबाट बचाउँछ।

एक मुट्ठी बदाम र ओखर अनि लगभग एक चम्चा मिश्रित तेलको बीउ जस्तै सूर्यमुखी बीउ, फर्सिको बीउ, तिलको बीउ, तपाईंको बच्चाको दैनिक आहारमा समावेश गर्न सकिन्छ। तपाईं यी तेललाई ड्राइ फ्रुटमा मिसाएर हल्का टोस्ट गर्न सक्नुहुन्छ र तिनीहरूलाई खानाको बीचमा लिन सक्नुहुन्छ, तिनीहरूलाई सलादमा थप्नुहोस्, वा नट बटरमा मिश्रण गर्नुहोस्। तर स्मरण राख्नुहोला, ड्राइ फ्रुट खानुभन्दा पहिला कम्तिमा ६ घण्टा भिजाएको हुनुपर्दछ ।

५) राम्रो रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताका लागि बेसार
बेसार एन्टी–माइक्रोबियल र एन्टी–इन्फ्लेमेटरी गुणहरूको लागि परिचित छ। बेसार तपाईको बच्चालाई दूधमा मिसाएर खुवाउनुहोस् । याद राख्नुहोस् दूधमा बेसार मिसाए पछि त्यो भोजन होइन औषधि बन्छ तर सकेसम्म राति सुत्नुअघि खुवाउनुहोस्। यसले निश्चित रूपमा तपाईंको बच्चाको प्रतिरक्षालाई बलियो बनाउनेछ।

६) विटामिन डीका लागि घाम
सूर्यको किरण भिटामिन डी को एक उत्कृष्ट स्रोत हो, एक खनिज जसले शरीरमा संक्रमणसँग लड्ने टी–कोशिकाहरूको कार्यात्मक सक्रियतालाई बढाउँछ। भिटामिन डीका अन्य स्रोतहरूमा दूध र दूधका उत्पादनहरू, अण्डा, पनिर, च्याउ पर्छन्। तपाईंको बच्चालाई स्वस्थ र तन्दरुस्त राख्नको लागि यी कुरालाई आहारमा पनि थप्न सकिन्छ।

७) च्याउलाई खानाको मुख्य भाग बनाउनुहोस्
च्याउ (मशरुम) प्रतिरक्षा प्रणाली बढाउने खनिजको प्रमुख स्रोत हो। जिंकले सेतो रक्त कोशिकाको उत्पादनमा संक्रमणसँग लड्न मद्दत गर्दछ र बच्चाहरूमा प्रतिरक्षा सुधार गर्दछ। च्याउले सामान्य रुघाखोकी, फ्लू र अन्य संक्रमणसँग लड्न मद्दत गर्छ। विभिन्न प्रकारका च्याउमा ब्याक्टेरियल, एन्टिभाइरल र एन्टी–ट्यूमर प्रभाव फरक फरक हुन्छ।

८) पर्याप्त निद्रा लिन दिनुहोस्
तपाईंको बच्चाको लागि निद्रा धेरै महत्त्वपूर्ण छ। निद्राको कमीले उसको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई कमजोर बनाउँछ र उसलाई रोगको जोखिममा पार्न सक्छ।

बच्चाहरुलाई कति निद्रा चाहिन्छ हेर्नुहोस् :
क) १ वर्ष मुनिका बच्चाहरु १६ घण्टा निदाउनु पर्छ
ख) १–३ वर्षका बच्चाहरु ११ देखि १४ घण्टा सुत्नु पर्छ
ग) ३ देखि माथि र ५ वर्ष सम्मका बच्चाहरु १०–१३ घण्टा सुत्नु पर्दछ

९) उपचारभन्दा रोकथाम उत्तम
कीटाणुहरूबाट टाढा राख्नु भनेको बच्चाको प्रतिरक्षा प्रणालीमा तनाव कम गर्ने उत्तम तरिका हो। विशेष गरी बच्चा हरेक दिन विभिन्न परिवेशमा घुलमिल भएको हुन्छ। खाना खानु अघि र पछि हात धुने बानी बसाल्दा बच्चालाई धेरै संक्रमणबाट जोगाउन सकिन्छ। अन्य राम्रा अभ्यासहरूमा विद्यालय, खेल मैदान र बाथरूमबाट फर्किएपछि हात धुने आदत बसाल्नुपर्छ।

१०) ड्राई फ्रुट्स शक्ति लड्डु
यी लडूहरू ऊर्जाका धनी हुन्छन्, प्रोटीन सामग्रीमा उच्च हुन्छन् र राम्रो वसाले भरिएका हुन्छन्। वृद्धि र विकासमा यसको महत्त्वपूर्ण भूमिकाको साथसाथै, राम्रो बोसो स्नायु प्रणाली र मस्तिष्क विकासको लागि आवश्यक छ।

सामग्री

आधा कप गुड़ पाउडर वा ग्रेटेड गुड़ (सानो सानो टुक्रा पारिएको गुड)
२ ठूलो चम्मच सुक्खा अदुवा पाउडर
१ चम्मच बेसार पाउडर
३ चम्मच बादाम
२ चम्मच काजू
आधा कप सुक्खा खजूरको धुलो एक तिहाइ कप घिउ

विधि

-सबैभन्दा पहिले एउटा प्यानमा बदाम, काजू र सुक्खा खजूरलाई खैरो नहोउन्जेल रोस्ट गर्न थाल्नुहोस्।
-माथिको मिश्रणलाई मिक्सरमा पीस्नुहोस् र यसलाई कचौरामा अलग राख्नुहोस्
-अन्य सुख्खा आइटमहरू थप्नुहोस्
-सुक्खा मिश्रणमा बिस्तारै पग्लिएको घिउ थप्नुहोस्
-आफ्नो औंलाहरूले सबै कुरा मिलाएर आटा जस्तै विस्तारै मुछ्नुहोस्
-पाउडर गरिएको ड्राइ फ्रट राम्ररी घिउमा मिसिएपछि निकाल्नुहोस् र एउटा सानो गोलो लड्डु बनाउनको लागि रोल गर्नुहोस्
-लड्डुहरूलाई एयरटाइट कन्टेनरमा भण्डार गर्नुहोस्। १० दिनसम्म यी लड्डु रुम टेम्प्रेचरमै सुरक्षित रहन्छन् ।

हामीले हाम्रा बच्चाहरूलाई १००% रोगहरूबाट जोगाउँछौं भन्ने सोच्नु व्यावहारिक नभए पनि, स्वस्थ प्रतिरक्षा प्रणाली हुनु तिनीहरूको प्राकृतिक प्रतिरक्षालाई बढावा दिन र धेरैजसो सङ्क्रमणहरूबाट सुरक्षित राख्ने एउटा महत्त्वपूर्ण भाग हो। यी अभ्यासहरू पछ्याउँदा तपाईंको बच्चालाई धेरै सुरक्षित र स्वस्थ हुन मद्दत गर्न सक्छ।