श्रीमद्भगवद्गीताका श्लोकहरू केवल धार्मिक उपदेश होइनन्, बरु मानसिक स्वास्थ्य, जीवनदृष्टि र व्यवहारिक दर्शनका अमूल्य सूत्रहरू हुन्, जसको आवश्यकता
आजका युवाहरूलाई झनै बढी छ।
श्लोक २५ –
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥२५॥
भावार्थ :
यो आत्मा देखिँदैन (अव्यक्त), विचार गर्न सकिन्न (अचिन्त्य), र कहिल्यै परिवर्तन हुँदैन (अविकार्य)।
अतः यस्तो अमूल्य आत्मालाई बुझिसकेपछि, त्यसको लागि शोक गर्नु अनुचित छ।
सन्देशः
जे न देखिन्छ, न नाश हुन्छ, त्यसको शोक किन?
आत्मा अचल, अजन्मा र अमर छ। मृत्युको पीडाभन्दा आत्मज्ञानको प्रकाश ठूलो हो।
श्लोक २६ –
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥२६॥
भावार्थ :
यदि तिमी आत्मालाई सधैं जन्मिने र सधैं मर्ने ठान्दछौ भने पनि, हे महाबाहु! तिमी शोक गर्न योग्य छैनौ।
सन्देशः
धार्मिक दृष्टिकोण होइन, भौतिक दृष्टिले हेर्दा पनि — जन्म र मृत्यु त स्वाभाविक चक्र हो।
शोक होइन, यथार्थबोध आवश्यक छ।
श्लोक २७ –
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥२७॥
भावार्थ :
जुन जन्म लिन्छ, त्यसको मृत्यु निश्चित छ; र जुन मर्छ, त्यसको पुनर्जन्म निश्चित छ।
त्यसैले अपरिहार्य कुरामा तिमीले शोक गर्नुहुँदैन।
सन्देशः
मृत्यु कुनै अनौठो घटना होइन — यो प्रकृतिको नियम हो।
विवेकशील योद्धा पीडाले होइन, कर्तव्यले चल्दछ।
श्लोक २८ –
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥२८॥
भावार्थ :
सबै प्राणीहरू अदृश्य अवस्थाबाट प्रकट हुन्छन् र अन्ततः पुनः अदृश्यमा विलीन हुन्छन्।
त्यसो भए यसमा शोकको कारण के हो?
सन्देशः
जीवनको आरम्भ र अन्त्य दुवै देखिँदैन, बीचमा थोरै प्रकट हुन्छौं।
अतः यस अस्थायी रूपको लागि अत्यधिक मोह राख्नु अज्ञानता हो।
श्लोक २९ –
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनमाश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥२९॥
भावार्थ :
कसैले यस आत्मालाई अचम्म मानेर हेर्छ, कोही अचम्म मानेर व्याख्या गर्छ, कोही अचम्म मानेर सुन्छ;
तर यस्तो अद्भुत आत्मालाई वास्तवमै बुझ्ने चाहिँ विरलै हुन्छ।
सन्देशः
आत्मा अनुभवको विषय हो, व्याख्याको होइन।
बुझ्न कठिन भए पनि, यसको अस्तित्व अमूल्य र अचिन्त्य छ — यसैले शोक होइन, चिन्तन गर।
श्लोक ३० –
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥३०॥
भावार्थ :
हे अर्जुन! सबै प्राणीहरूको शरीरमा रहेको आत्मा सधैं मार्न नसकिने छ।
त्यसैले तिमी कुनै प्राणीको मृत्युमा शोक गर्नु हुँदैन।
सन्देशः
देह नाशमान हो, तर देही — आत्मा — अमर छ।
नाश हुने वस्तुमा दुःख नगरेर, अनन्त सत्यतर्फ दृष्टि लगाऊ।
समग्र सन्देश (श्लोक २५–३०) :
मृत्यु अन्त्य होइन, रूपान्तरण हो।
शरीरको अन्त्यले आत्माको यात्रा रोकिन्न।
यसलाई बुझ्ने हो भने, पीडा, मोह र शोक सबै बिनासार हुन्छन्।
✦ जीवनको मूल्य शरीरमा होइन — चेतनामा छ।
✦ आत्मा अविनाशी हो, अचल हो, अचिन्त्य हो।
✦ त्यसैले यो युद्ध, कर्तव्य वा मृत्यु जे भए पनि, आत्मालाई असर गर्दैन।
ज्ञानले शोकलाई हराउँछ। यही गीता–वाणी हो।
-
१.
-
२.
-
३.
-
४.
-
५.
-
६.
-
७.
-
८.
-
९.
-
१०.
