logo

शनिबार, ९ साउन २०८३

शनिबार, साउन ९ २०८३

श्रीमद्भगवद् गीता यथारुप, अध्याय २ श्लोक २५ देखि ३० सम्मको व्याख्या तथा सन्देश

श्रीमद्भगवद् गीता यथारुप, अध्याय २ श्लोक २५ देखि ३० सम्मको व्याख्या तथा सन्देश


  • बिहिबार, जेष्ठ १ २०८२
  • 2.3K
    SHARES

    श्रीमद्भगवद्गीताका श्लोकहरू केवल धार्मिक उपदेश होइनन्, बरु मानसिक स्वास्थ्य, जीवनदृष्टि र व्यवहारिक दर्शनका अमूल्य सूत्रहरू हुन्, जसको आवश्यकता 

    आजका युवाहरूलाई झनै बढी छ।

    श्लोक २५ –

    अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
    तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥२५॥

    भावार्थ :
    यो आत्मा देखिँदैन (अव्यक्त), विचार गर्न सकिन्न (अचिन्त्य), कहिल्यै परिवर्तन हुँदैन (अविकार्य)।
    अतः यस्तो अमूल्य आत्मालाई बुझिसकेपछि, त्यसको लागि शोक गर्नु अनुचित छ।

    सन्देशः
    जे देखिन्छ, नाश हुन्छ, त्यसको शोक किन?
    आत्मा अचल, अजन्मा अमर छ। मृत्युको पीडाभन्दा आत्मज्ञानको प्रकाश ठूलो हो।

    श्लोक २६ –

    अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
    तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥२६॥

    भावार्थ :
    यदि तिमी आत्मालाई सधैं जन्मिने सधैं मर्ने ठान्दछौ भने पनि, हे महाबाहु! तिमी शोक गर्न योग्य छैनौ।

    सन्देशः
    धार्मिक दृष्टिकोण होइन, भौतिक दृष्टिले हेर्दा पनि — जन्म मृत्यु स्वाभाविक चक्र हो।
    शोक होइन, यथार्थबोध आवश्यक छ।

    श्लोक २७ –

    जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
    तस्मादपरिहार्येऽर्थे त्वं शोचितुमर्हसि ॥२७॥

    भावार्थ :
    जुन जन्म लिन्छ, त्यसको मृत्यु निश्चित छ; जुन मर्छ, त्यसको पुनर्जन्म निश्चित छ।
    त्यसैले अपरिहार्य कुरामा तिमीले शोक गर्नुहुँदैन।

    सन्देशः
    मृत्यु कुनै अनौठो घटना होइन — यो प्रकृतिको नियम हो।
    विवेकशील योद्धा पीडाले होइन, कर्तव्यले चल्दछ।

    श्लोक २८ –

    अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
    अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥२८॥

    भावार्थ :
    सबै प्राणीहरू अदृश्य अवस्थाबाट प्रकट हुन्छन् अन्ततः पुनः अदृश्यमा विलीन हुन्छन्।
    त्यसो भए यसमा शोकको कारण के हो?

    सन्देशः
    जीवनको आरम्भ अन्त्य दुवै देखिँदैन, बीचमा थोरै प्रकट हुन्छौं।
    अतः यस अस्थायी रूपको लागि अत्यधिक मोह राख्नु अज्ञानता हो।

    श्लोक २९ –

    आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनमाश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
    आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाप्येनं वेद चैव कश्चित् ॥२९॥

    भावार्थ :
    कसैले यस आत्मालाई अचम्म मानेर हेर्छ, कोही अचम्म मानेर व्याख्या गर्छ, कोही अचम्म मानेर सुन्छ;
    तर यस्तो अद्भुत आत्मालाई वास्तवमै बुझ्ने चाहिँ विरलै हुन्छ।

    सन्देशः
    आत्मा अनुभवको विषय हो, व्याख्याको होइन।
    बुझ्न कठिन भए पनि, यसको अस्तित्व अमूल्य अचिन्त्य छ — यसैले शोक होइन, चिन्तन गर।

    श्लोक ३० –

    देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
    तस्मात्सर्वाणि भूतानि त्वं शोचितुमर्हसि ॥३०॥

    भावार्थ :
    हे अर्जुन! सबै प्राणीहरूको शरीरमा रहेको आत्मा सधैं मार्न नसकिने छ।
    त्यसैले तिमी कुनै प्राणीको मृत्युमा शोक गर्नु हुँदैन।

    सन्देशः
    देह नाशमान हो, तर देही — आत्मा — अमर छ।
    नाश हुने वस्तुमा दुःख नगरेर, अनन्त सत्यतर्फ दृष्टि लगाऊ।

    समग्र सन्देश (श्लोक २५–३०) :

    मृत्यु अन्त्य होइन, रूपान्तरण हो।
    शरीरको अन्त्यले आत्माको यात्रा रोकिन्न।
    यसलाई बुझ्ने हो भने, पीडा, मोह शोक सबै बिनासार हुन्छन्।

    जीवनको मूल्य शरीरमा होइन — चेतनामा छ।
    आत्मा अविनाशी हो, अचल हो, अचिन्त्य हो।
    त्यसैले यो युद्ध, कर्तव्य वा मृत्यु जे भए पनि, आत्मालाई असर गर्दैन।

    ज्ञानले शोकलाई हराउँछ। यही गीता–वाणी हो।

    🕉 जय श्रीराधाकृष्ण! जय सनातन धर्म ! जय सनातन राष्ट्र नेपाल !

    प्रकाशित : बिहिबार, १ जेष्ठ २०८२ , ०८:१८ बिहान
    प्रतिक्रिया दिनुहोस्
    सम्बन्धित न्युज

    © 2026 All right reserved to loksarathi.com | Site By : SobizTrend