लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।
मानव जीवन अस्थायी छ र मृत्यु अवश्यंभावी सत्य हो। तर मृत्यु कसरी भयो भन्ने कुराले आत्माको गति निर्धारण गर्दैन। धर्मग्रन्थहरूमा उल्लेख भएझैं, आत्माको अन्तिम अवस्था उसको जीवनकालमा गरेका कर्म र भक्तिभावले नै निर्धारण गर्छ।
धेरैलाई लाग्छ, दुर्घटना वा अकाल मृत्युपछि आत्मा अशान्त हुन्छ। तर शास्त्रीय दृष्टिले हेर्दा आत्माको शान्ति वा अशान्ति मृत्युको स्वरूपमा होइन, जीवन कसरी व्यतीत भयो भन्नेमा निर्भर हुन्छ।
आत्माको गति निर्धारण गर्ने आधार
धार्मिक विद्वान्हरू भन्छन्—कर्म, विचार, आचरण र श्रद्धा आत्माको भविष्य तय गर्ने प्रमुख आधार हुन्।
-
जसले जीवनभर सद्कर्म गर्छन्, धर्मपालन गर्छन्, परोपकार र सत्यको बाटो सम्हाल्छन्, तिनको आत्मा मृत्युपश्चात् उच्च लोकमा पुग्छ।
-
जसले पापकर्म, हिंसा, छलकपट र अधर्मलाई आश्रय दिन्छन्, तिनको आत्मा अधोगतिमा जान्छ।
यसरी, मृत्युको कारण वा अकाल मृत्यु भए पनि आत्माको यात्रा जीवनकालमा संचित कर्मद्वारा नै निर्धारित हुन्छ।
सद्कर्म र परलोक
सद्कर्म आत्माको पुण्य बढाउने साधन हो। धार्मिक कथन अनुसार, दान, सेवा, सत्य, संयम र करुणाले आत्मालाई उज्यालो मार्गमा पुर्याउँछ। यस्तो आत्मा परलोकमा शान्ति र आनन्द अनुभव गर्छ।
भक्ति र आत्माको उन्नति
केवल कर्मले मात्र होइन, भक्ति र भगवानसँगको सम्बन्धले आत्मालाई उन्नत बनाउँछ।
-
निरन्तर नामस्मरण
-
भजन–कीर्तन
-
ध्यान र साधना
यी अभ्यासहरूले आत्मालाई ईश्वरको समीप पुर्याउँछन्।
श्रीमद्भगवद्गीतामा भगवान श्रीकृष्णले भनेझैं, “म मात्र मोक्ष दिन्छु”—भक्ति आत्मालाई संसार चक्रबाट मुक्त गराउने द्वार हो।
राजकुमारको मृत्यु र राजाको पीडा
एक कथामा राजकुमारको अकाल मृत्यु हुँदा राजा गहिरो पीडामा डुब्छन्। पुत्रवियोगको पीडा सहन नसकी राजा भुइँमै ढल्छन्। तर राजकुमारको आत्मा भने आफ्नो कर्म र श्रद्धाको आधारमा शान्त यात्रामा निस्किसकेको हुन्छ।
यसले देखाउँछ—मृत्यु परिवारलाई पीडा दिन सक्छ तर आत्माको गति कर्ममा निर्भर हुन्छ।
कर्मको गहिरो प्रभाव
जीवनभर संचित कर्मले वर्तमान जीवन मात्र होइन, भविष्यको परलोक पनि निर्धारण गर्छ।
-
सद्कर्म → पुण्यलोक, शान्ति र आनन्द।
-
पापकर्म → अधोलोक, दुःख र अशान्ति।
त्यसैले जीवनमै सजग भएर कर्म गर्नु सबैभन्दा ठूलो तयारी मानिन्छ।
मृत्युपूर्व तयारी
मृत्यु निश्चित भएकाले यसलाई डर होइन, आध्यात्मिक तयारीको अवसरका रूपमा लिनुपर्छ।
-
धर्म–कर्ममा सक्रिय हुनु
-
आसक्ति त्याग्नु
-
भगवानको भजनमा मन लगाउनु
यसले मृत्युलाई सहज बनाउँछ र आत्मालाई शान्ति दिन्छ।
जीवनको अस्थायित्व र चेतना
जीवन क्षणभंगुर छ भन्ने बोधले मानिसलाई भौतिक सम्पत्तिको लोभभन्दा टाढा राख्छ। यो बोधले मानिसलाई आध्यात्मिक चेतनामा अग्रसर गराउँछ। यसरी, जीवनको सार्थकता कर्मयोग, भक्तियोग र आत्मसंयममा भेटिन्छ।
स्वर्गलोकमा विश्वास
स्वर्ग वा उच्च लोकमा पुग्ने विश्वासले मानिसलाई नैतिक जीवन जिउन प्रेरित गर्छ। पीडादायी अवस्थामा पनि यो विश्वास आशा र आत्मबल दिने साधन हुन्छ।
नामस्मरणको महत्त्व
भगवानको नाम निरन्तर जप्नु आत्माको सर्वोत्तम रक्षा हो।
-
यसले मृत्युको भय घटाउँछ।
-
मनलाई शान्त र स्थिर बनाउँछ।
-
आत्मालाई मोक्ष मार्गमा अग्रसर गराउँछ।
निष्कर्ष
सम्पूर्ण चर्चा यहीँमा आइपुग्छ—मृत्यु अकाल होस् वा स्वाभाविक, आत्माको गति जीवनकालका कर्म र भक्ति अनुसार तय हुन्छ।
सद्कर्म, ईश्वरप्रति श्रद्धा, र निरन्तर नामस्मरणले मात्र आत्मालाई परलोकमा शान्ति, आनन्द र मोक्ष प्रदान गर्छ।
-
१.
-
२.
-
३.
-
४.
-
५.
-
६.
-
७.
-
८.
-
९.
-
१०.