लोकसारथि, २८ फागुन । होली भारत र नेपालमा दीपावली तथा महाशिवरात्रिपछिको सबैभन्दा ठूलो चाडमध्ये एक हो। हिन्दू पात्रोअनुसार फागुन महिनामा मनाइने यो पर्वको विशेष महत्त्व छ। भारतबाहेक जहाँ जहाँ भारतीय समुदाय छन्, त्यहाँ यो चाड हर्षोल्लासका साथ मनाइन्छ। तर, के तपाईंलाई थाहा छ? पाकिस्तानमा एउटा यस्तो स्थान छ, जसको होली पर्वसँग गहिरो सम्बन्ध छ। एक समय थियो जब पाकिस्तानमा नौ दिनसम्म होली मनाइन्थ्यो।

पाकिस्तानको मुल्तानमा भएको थियो होलिका दहन

यस वर्ष भारतसहित विश्वभर १४ मार्चका दिन होली खेलिनेछ। १३ मार्चका दिन होलिका दहन गरिनेछ भने १४ मार्चमा रंगोत्सव (धुलेटी) मनाइनेछ। हिन्दू धर्मका हरेक पर्वका पछाडि कुनै न कुनै पौराणिक कथा जोडिएको हुन्छ। होली पनि त्यसैमध्ये एक हो, जसलाई असत्यमाथि सत्यको विजयको रूपमा मनाइन्छ।

होलीको मुख्य पौराणिक कथा विष्णुभक्त प्रह्लाद, उनका पिता हिरण्यकश्यप र बुवा होलिकासँग सम्बन्धित छ। हिरण्यकश्यप भगवान् विष्णुलाई आफ्नो शत्रु मान्थे, तर उनका छोरा प्रह्लाद भगवान् विष्णुको निष्ठावान् भक्त थिए। यो कुरा हिरण्यकश्यपलाई सह्य थिएन। उनले छोरालाई विष्णुपूजा त्याग्न दबाब दिए, तर प्रह्लाद झन् विष्णुभक्त बन्दै गए।

हिरण्यकश्यपले आफ्नी बहिनी होलिकालाई प्रह्लादलाई मार्न आदेश दिए। होलिकालाई आगोले नजल्ने वरदान थियो, त्यसैले उनले प्रह्लादलाई काखमा राखेर अग्निमा प्रवेश गरिन्। तर, अग्निमा होलिका नै जलेर भस्म भइन्, जबकि प्रह्लाद सुरक्षित रहे। पछि, जब हिरण्यकश्यपले प्रह्लादलाई तातो लोहाको खम्बामा बाँधेर यातना दिन खोजे, तब भगवान् विष्णुले नरसिंह अवतार लिँदै हिरण्यकश्यपको वध गरे।

तर, थुप्रै मानिसलाई थाहा छैन कि यो सम्पूर्ण घटना हालको पाकिस्तानस्थित मुल्तान शहरमा भएको थियो। जहाँ होलिका दहन भएको थियो, त्यहीँ प्रह्लादले नरसिंह भगवान्को सम्मानमा प्रह्लादपुरी मन्दिर स्थापना गरेका थिए।

पाकिस्तानमा पहिले नौ दिनसम्म मनाइन्थ्यो होली पर्व

पौराणिक मान्यताअनुसार प्रह्लादपुरी मन्दिर रहेको स्थान नै त्यो हो, जहाँ हिरण्यकश्यपले आफ्ना छोरालाई खम्बामा बाँधेका थिए र भगवान् नरसिंहले हिरण्यकश्यपको वध गरेका थिए। हजारौँ वर्ष पुरानो यो मन्दिर १८६१ मा स्थानीय भक्तजनहरूले चन्दा उठाएर पुनर्निर्माण गरेका थिए।

सन् १९४७ मा भारत-पाकिस्तान विभाजन भएपछि यो मन्दिर पाकिस्तानको भागमा गयो। त्यसबेलासम्म पनि होली पर्वमा हजारौँ भक्तजनहरू यहाँ भेला हुन्थे। यस मन्दिरमा दुई दिनसम्म होलिका दहन गरिन्थ्यो, त्यसपछि नौ दिनसम्म होली मेला तथा रंग उत्सव मनाइन्थ्यो।

मन्दिरको जिर्ण अवस्था र पाकिस्तानमा हिन्दू धार्मिक स्थलहरूको दुर्दशा

प्रह्लादपुरी मन्दिरको दुर्दशा भारतमा हिन्दू धार्मिक स्थलहरूमा आक्रमणपछि सुरु भयो। सन् १९९२ मा जब अयोध्यामा विवादित ढाँचा ढालियो, त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप पाकिस्तानका कट्टरपन्थी समूहहरूले मुल्तानस्थित यो मन्दिर तोडफोड गरे।

पाकिस्तानको पंजाब सरकारले पनि यसको संरक्षणमा कुनै चासो देखाएन। केही वर्षअघि पाकिस्तानी अदालतले मन्दिरको पुनर्निर्माण गर्न आदेश दिएको थियो, तर अहिलेसम्म कुनै सुधार गरिएको छैन।

अखिल पाकिस्तान हिन्दू अधिकार आन्दोलनका अध्यक्ष हारुन सरब दियालका अनुसार पाकिस्तानका प्राचीन हिन्दू मन्दिरहरूको अवस्था अत्यन्तै दयनीय छ। हिन्दुहरूले आफ्नै पूजास्थलमा जानका लागि पनि सरकारी अधिकारीहरूको अनुमति लिनुपर्छ, जुन उनीहरूको धार्मिक अधिकारको ठाडो उल्लङ्घन हो।

हाल, प्रह्लादपुरी मन्दिर भग्नावशेषमा परिणत भइसकेको छ, तर यो स्थललाई होली पर्वको उत्पत्तिसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ।