सम्पादकीय

दुनियाका कूटनीतिक विशेषज्ञहरुले इरानका सुप्रिम लिडरको निधनपछि युद्ध शान्त हुने अनुमान लगाएकै बेला इरानले अर्बाैँ रुपैयाँको लागतमा बनाइएको अमेरिकी जेट फाइटरलाई केही लाखमा बनाइएको ड्रोनले आक्रमण गरी आकाशबाट धर्तीमा खसालिदिएको छ । ईरानले कतारसहित विभिन्न खाडी मुलुकतर्फ मिसाइल र ड्रोन आक्रमण जारी राखेको छ। प्रतिशोधको भावनाले इरान आक्रामक अवस्थामा पुगेका कारण युद्ध लम्बिने देखिन्छ । Ayatollah Ali Khamenei को निधनले युद्ध रोकिने र इरानी सत्ता परिवर्तन निम्तिने भनिएको थियो तर युद्ध शान्त हुनुको स्थानमा झन् बढ्दै गएको बुझिन्छ । पश्चिम एशियामा चर्किएको द्वन्द्वले विश्व राजनीतिलाई पुनः अस्थिरताको मोडमा उभ्याएको छ। इरानका सर्वोच्च नेता Ayatollah Ali Khamenei को निधनपछि भड्किएको हिंसा, मिसाइल आक्रमण र प्रतिकारात्मक कारबाहीले क्षेत्रीय मात्र होइन, विश्वव्यापी सुरक्षा सन्तुलनमै प्रश्न उठाएको छ। यस्ता घटनाक्रमले साना तथा श्रमआधारित अर्थतन्त्र भएका मुलुकहरूलाई विशेष सतर्क रहन बाध्य बनाउँछ। नेपाल पनि त्यही संवेदनशील घडीमा उभिएको छ।

नेपालका लाखौँ नागरिक खाडी तथा पश्चिम एशियाली मुलुकहरूमा रोजगारीमा छन्। त्यसैले त्यहाँको अस्थिरताले प्रत्यक्ष रूपमा हाम्रो अर्थतन्त्र, विप्रेषण (रेमिटेन्स), पारिवारिक संरचना र सामाजिक स्थिरतामा असर पार्न सक्छ। यही यथार्थलाई मध्यनजर गर्दै नेपाल सरकारले परराष्ट्र सचिवको नेतृत्वमा आपतकालीन राहत संयन्त्र गठन गर्ने निर्णय गरेको छ। यो कदम केवल प्रशासनिक प्रक्रिया मात्र होइन, कूटनीतिक परिपक्वताको संकेत पनि हो।

द्वन्द्वको जटिलतामा इरानको शक्तिशाली सैन्य संरचना Islamic Revolutionary Guard Corps को सक्रियता, र Israel तथा United States सँगको टकरावले परिस्थिति थप संवेदनशील बनेको छ। यस्ता शक्तिसन्तुलनका समीकरणबीच साना मुलुकहरूको सर्वोत्तम रणनीति तटस्थता, संयम र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनप्रति प्रतिबद्धता नै हो। नेपालको आधिकारिक धारणा—संवादमार्फत समाधान र नियम–आधारित अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको पक्षधरता—उचित र सन्तुलित छ।

तर औपचारिक वक्तव्य मात्र पर्याप्त हुँदैन। अहिलेको आवश्यकता तीन तहमा छ।
पहिलो, नागरिक सुरक्षा—खाडी मुलुकहरूमा रहेका नेपालीहरूको तथ्यांक अद्यावधिक गर्ने, दूतावासहरूलाई उच्च सतर्कतामा राख्ने र आवश्यक परे उद्धार योजना तयारी अवस्थामा राख्ने।
दोस्रो, आर्थिक पूर्वतयारी—रेमिटेन्समा सम्भावित गिरावटको आँकलन गरी वैकल्पिक आर्थिक योजना बनाउने।
तेस्रो, कूटनीतिक सन्तुलन—कुनै पक्षतर्फ झुकाव नदेखाई शान्ति र संवादको पक्षमा स्पष्ट अडान कायम राख्ने।

इतिहासले देखाएको छ, विश्वशक्तिहरूको द्वन्द्वमा साना राष्ट्रहरू प्रायः दबाबमा पर्छन्। तर विवेकपूर्ण कूटनीतिले जोखिमलाई अवसरमा रूपान्तरण पनि गर्न सक्छ। नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघीय मूल्य, असंलग्न आन्दोलनको भावना र शान्ति–कूटनीतिक परम्परालाई पुनः स्मरण गर्नुपर्ने बेला आएको छ।

युद्धको धुवाँ टाढा देखिए पनि त्यसको ताप छिमेकी भूभागसम्म आइपुग्न समय लाग्दैन। त्यसैले सतर्कता, समन्वय र राष्ट्रिय एकतामै हाम्रो शक्ति निहित छ। विदेशमा रहेका प्रत्येक नेपाली नागरिकको सुरक्षा केवल सरकारी दायित्व मात्र होइन, राष्ट्रिय प्राथमिकता हो। रुस, अमेरिका, चीन, फ्रान्स, यूके, भारत, पाकिस्तान, इजरेल, उत्तर कोरियालगायतका देशहरुमा आणविक हतियारहरु त्यसै निर्माण एवं संग्रह गरिएका छैनन् । ती अवश्य प्रयोग हुन्छन् भविष्यमा । यसले विश्वलाई संकटतर्फ धकेल्ने निश्चित छ ।

पश्चिम एशियाको संकटले नेपाललाई एउटा गम्भीर प्रश्न सोधिरहेको छ—हामी विश्व अस्थिरताबीच कति तयार छौँ? उत्तर केवल वक्तव्यमा होइन, व्यवहारिक तयारी र दूरदर्शी कूटनीतिमा देखिनुपर्छ।