अन्तर्वार्ता

‘राधाचाकर’ राजु, बुटवल।

गर्मी बढेसँगै सनस्क्रिनको प्रयोग नेपालमा तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। तर बजारमा पाइने सबै सनस्क्रिन सुरक्षित र प्रभावकारी छैनन् भन्ने अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनहरूले देखाएका छन्। आखिर कुन सनस्क्रिन राम्रो ? SPF भनेको के हो ? केमिकल र मिनरल सनस्क्रिनमा के फरक छ ? नेपालका उपभोक्ताले के कुरामा सावधानी अपनाउनुपर्छ ?

यी विषयमा तिलोत्तमा–१ शंकरनगरचोक स्थित रमा ब्युटि पार्लरबाट सेवा दिइरहनुभएको अनुभवी ब्यूटिसियन तथा स्किनकेयर विशेषज्ञसँग गरिएको विशेष कुराकानीः

प्रश्न: घामबाट बच्ने नाममा छालामा विष त लगाइरहेका छैनौं कसरी थाहा पाउने?”

उत्तर: सबै सनस्क्रिन खराब हुँदैनन्, तर सबै सुरक्षित पनि हुँदैनन्। केही सनस्क्रिनमा Oxybenzone, Homosalate जस्ता रसायन हुन्छन्, जसले संवेदनशील छालामा एलर्जी वा दीर्घकालीन असर गर्न सक्छ।

त्यसैले सनस्क्रिन छोड्ने होइन, सही उत्पादन छान्ने बानी बसाल्नुपर्छ। SPF 30–50, Broad Spectrum, PA+++ तथा Zinc Oxide वा Titanium Dioxide आधारित सनस्क्रिन तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित मानिन्छन्।

सही सनस्क्रिनले छालालाई घाम, pigmentation र premature aging बाट जोगाउँछ, तर गलत उत्पादनले समस्या पनि बढाउन सक्छ।

प्रश्न: आजकाल सनस्क्रिन किन यति आवश्यक मानिन्छ ?

उत्तर: पहिला मानिसहरू सनस्क्रिनलाई केवल सौन्दर्यसँग जोडेर हेर्थे। तर अहिले यो स्वास्थ्य सुरक्षासँग सम्बन्धित विषय बनेको छ। सूर्यको UVA र UVB किरणले छालामा गहिरो असर गर्छ। UVA ले छाला बूढो बनाउँछ भने UVB ले छाला पोल्ने, कालो बनाउने र दीर्घकालमा क्यान्सरसम्मको जोखिम बढाउन सक्छ।

नेपाल जस्तो पहाडी देशमा त झन् UV radiation बढी हुन्छ। काठमाडौं, पोखरा, मुस्ताङ वा हिमाली क्षेत्रमा सनस्क्रिन झन् आवश्यक हुन्छ।

प्रश्न: सनस्क्रिनको सम्बन्ध SPF सँग रहेको पाइन्छ । SPF भनेको वास्तवमा के हो ?

उत्तर: SPF भनेको Sun Protection Factor हो। धेरै मानिस SPF 100 देखेपछि अत्यन्त राम्रो होला भन्ने सोच्नुहुन्छ, तर त्यो पूर्ण सत्य होइन।

• SPF 30 ले करिब 97% UVB रोक्छ
• SPF 50 ले 98% रोक्छ
• SPF 100 ले 99% रोक्छ

अर्थात् SPF 50 भन्दा माथि जाँदा फाइदा अत्यन्त कम मात्र बढ्छ, तर रसायन भने धेरै हुन सक्छ।

दैनिक जीवनका लागि SPF 30–50 पर्याप्त हुन्छ।

प्रश्न: बजारमा “मिनरल” र “केमिकल” सनस्क्रिन भन्ने सुनिन्छ। कुन राम्रो हो ?

उत्तर: मिनरल सनस्क्रिन तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित मानिन्छ।

यसमा मुख्यतः: Zinc Oxide र Titanium Dioxide  हुन्छ।

यी छालाको सतहमा बसेर घामका किरण फर्काइदिन्छन्। तर केमिकल सनस्क्रिन छालाभित्र सोसिन्छ। यसमा Oxybenzone, Homosalate, Octinoxate जस्ता रसायन हुन सक्छन्। केही अध्ययनले यस्ता तत्व हार्मोन प्रणालीमा असर गर्न सक्ने देखाएका छन्। संवेदनशील छाला, गर्भवती महिला र बच्चाहरूका लागि मिनरल सनस्क्रिन राम्रो विकल्प हो।

प्रश्न: Oxybenzone किन अहिले विवादमा छ ?

उत्तर: किनभने यो endocrine disrupter अर्थात् हर्मोन प्रणालीमा असर गर्न सक्ने रसायन मानिएको छ।

अध्ययनहरूमा: पिसाब, रगत र स्तनदूधसम्म यो फेला परेको छ। यसले: एलर्जी, थाइराइड हर्मोन परिवर्तन, प्रजनन समस्या जस्ता असर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। त्यसैले Hawaii, Thailand लगायत केही स्थानमा यसलाई प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

प्रश्न: नेपालमा उपभोक्ताले सनस्क्रिन किन्दा के हेर्नुपर्छ ?

उत्तर: सबैभन्दा पहिले “ingredients” अर्थात् के के मिसाएर बनेको हो त्यो हेर्नुपर्छ। केवल विज्ञापन हेरेर किन्ने गल्ती गर्नु हुँदैन। तलका मध्ये कुनै मिसाइएको प्रोडक्ट हो भने त्यसलाई प्रयोग नगरेकै बेश:

Oxybenzone, Homosalate, Retinyl Palmitate, Artificial fragrance, Excess alcohol

तलका इन्ग्रिडियन्ट्स मिसिएको प्रोडक्ट खोजेरै भए पनि प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ:

-Broad Spectrum
-SPF 30 वा 50
-PA+++ वा PA++++
-Non-comedogenic
-Dermatologically tested

प्रश्न: नेपाल र भारतमा राम्रो मानिएका केही सनस्क्रिन कुन–कुन हुन् ?

उत्तर: Oily छालाका लागि:

• Acne UV Gel
• UV Doux
• Re’equil Ultra Matte

संवेदनशील छालाका लागि:

• Cetaphil Sun
• Bioderma Photoderm
• Minimalist SPF 50

बच्चाहरूका लागि:

• Aveeno Baby Mineral
• Cetaphil Baby Sun Lotion

बाहिरी काम/ट्रेकिङका लागि:

• La Roche-Posay Anthelios
• ISDIN Fusion Water

प्रश्न: नेपालमा धेरै मानिसले गर्ने सबैभन्दा ठूलो गल्ती के हो ?

उत्तर: दुईवटा ठूलो गल्ती हुन्छन्।

पहिलो:

थोरै मात्रामा लगाउने।

अनुहारका लागि कम्तीमा “दुई औँला” बराबर सनस्क्रिन आवश्यक हुन्छ।

दोस्रो:

एकपटक लगाएर दिनभर सुरक्षित भइन्छ भन्ने सोच।

घाममा धेरै बस्दा हरेक २–३ घण्टामा पुनः लगाउनुपर्छ।

प्रश्न: “गोरो बनाउने सनस्क्रिन” भन्ने प्रचार कत्तिको सही हो ?

उत्तर:
त्यो धेरै हदसम्म मार्केटिङ हो। सनस्क्रिनको मुख्य काम:

• छाला जोगाउने,
• pigmentation रोक्ने,
• premature aging कम गर्ने हो।

गोरो बनाउने नाममा बेचिने धेरै उत्पादनमा अनावश्यक chemical मिसाइएको हुन सक्छ।

प्रश्न: अन्तिम सुझाव के दिनुहुन्छ ?

उत्तर:
सनस्क्रिन फेसन होइन, आवश्यकता हो। तर “जुनसुकै सनस्क्रिन” प्रयोग गर्नु बुद्धिमानी होइन।

नेपालका उपभोक्ताले:

• आफ्नो skin type बुझ्ने,
• ingredients पढ्ने,
• dermatologist वा अनुभवी beautician को सल्लाह लिने बानी बसाल्नुपर्छ।

सही सनस्क्रिनले छाला बचाउँछ, गलत सनस्क्रिनले समस्या बढाउन पनि सक्छ।