बुटवल ।

पाल्पामा १० वर्षीया बालिकामाथि बलात्कार गरेको अभियोगमा १७ वर्षीय किशोरलाई जिल्ला अदालत पाल्पाले दोषी ठहर गर्दै २ वर्ष ६ महिना बालसुधार गृह पठाउने फैसला गरेको छ। अदालतले बालसुधार गृहमा राख्ने सजायसँगै आर्थिक जरिबाना र पीडितलाई क्षतिपूर्ति समेत भराउने आदेश दिएको छ।

कानुनी दृष्टिले यो फैसला एउटा घटनाको न्यायिक निष्कर्ष हो। तर सामाजिक दृष्टिले हेर्दा यसले अझ गम्भीर प्रश्नहरू जन्माएको छ। आखिर १७ वर्षको उमेरमै एउटा किशोर कसरी यस्तो जघन्य अपराध गर्न प्रेरित भयो? समस्या केवल एक व्यक्तिको हो कि हाम्रो समग्र सामाजिक वातावरणमा नै कतै गम्भीर विकृति बढिरहेको छ?

आजको समाजमा बाल यौन अपराधका घटनाहरू निरन्तर सार्वजनिक भइरहेका छन्। पीडितहरू बालबालिका छन् भने आरोपितहरूमा पनि धेरैजसो किशोर वा युवा उमेर समूहका व्यक्तिहरू देखिन थालेका छन्। यसले अपराधको स्वरूप मात्र होइन, समाजको मनोवैज्ञानिक र नैतिक अवस्थाबारे समेत चिन्ता पैदा गरेको छ।

विज्ञहरूका अनुसार बाल यौन अपराधका कारणहरू बहुआयामिक हुन्छन्। अनियन्त्रित इन्टरनेट पहुँच, अश्लील सामग्रीको सहज उपलब्धता, हिंसात्मक तथा यौन उत्तेजना फैलाउने दृश्य सामग्री, कमजोर पारिवारिक निगरानी, नशालु पदार्थको प्रयोग र कुसंगतजस्ता पक्षहरूले किशोर मनोविज्ञानलाई प्रभावित गर्न सक्छन्।

आज मोबाइल फोन बालबालिकाको हातमा छ, तर त्यसको प्रयोगमाथि अभिभावकीय नियन्त्रण कमजोर बन्दै गएको छ। धेरै अभिभावक आफ्ना सन्तानले कुन सामग्री हेरिरहेका छन्, कससँग सम्पर्कमा छन् वा कस्तो मानसिक अवस्थाबाट गुज्रिरहेका छन् भन्ने विषयमा पर्याप्त चासो राख्दैनन्।

कानुनले अपराध भएपछि सजाय दिन्छ, तर अपराध हुन नदिन संस्कार, शिक्षा र नैतिक प्रशिक्षण आवश्यक हुन्छ।

हाम्रो समाजमा भौतिक सफलतालाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति बढ्दो छ, तर चरित्र निर्माण, आत्मसंयम, नैतिकता र सामाजिक उत्तरदायित्वबारेको शिक्षा कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ। विद्यालयमा अंकको प्रतिस्पर्धा छ, तर आत्मानुशासन र मानवीय मूल्यहरूको अभ्यास घट्दो छ।

यही कारणले कतिपय सामाजिक चिन्तकहरूले परिवार, विद्यालय र समुदायले बालबालिकाको नैतिक विकासमा पर्याप्त ध्यान नदिएको तर्क गर्ने गरेका छन्।

सनातन दर्शन, योगशास्त्र र भगवद्गीतामा आहारलाई तीन वर्गमा विभाजन गरिएको छ—सात्त्विक, राजसिक र तामसिक।

यस दृष्टिकोणअनुसार तामसिक तथा अत्यधिक उत्तेजना बढाउने भोजनले व्यक्तिको मनोवृत्तिमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने विश्वास गरिन्छ। केही आध्यात्मिक चिन्तकहरू आजको पुस्तामा बढ्दो आक्रामकता, असंयम र भोगवादी प्रवृत्तिको एउटा कारण जीवनशैली र आहार संस्कृतिमा आएको परिवर्तनलाई पनि मान्छन्।

यद्यपि आधुनिक विज्ञानले कुनै व्यक्तिले माछा, मासु वा अण्डा खाएकै कारण बलात्कारजस्ता अपराध गर्छ भन्ने निष्कर्ष निकालेको छैन। अपराधका कारणहरू मनोवैज्ञानिक, सामाजिक, पारिवारिक, शैक्षिक तथा वातावरणीय पक्षहरूसँग सम्बन्धित हुन्छन्।

तर आहार, जीवनशैली, मानसिक अवस्था र व्यवहारबीच सम्बन्ध हुनसक्ने विषयमा अनुसन्धान र बहस भने निरन्तर चलिरहेको छ।

आज धेरै अभिभावक सन्तानको शारीरिक आवश्यकताप्रति सचेत छन्, तर मानसिक र नैतिक आवश्यकताप्रति पर्याप्त संवेदनशील छैनन्।

बच्चाले के खान्छ भन्ने जति महत्वपूर्ण छ, उसले के पढ्छ, के हेर्छ, कसको संगत गर्छ र उसको मनमा के चलिरहेको छ भन्ने कुरा पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

यदि परिवारले समयमै संवाद, संस्कार र निगरानी दिन सकेन भने समाजले त्यसको मूल्य अपराध, हिंसा र विकृत व्यवहारका रूपमा चुकाउनुपर्ने हुन्छ।

पाल्पाको घटना एउटा किशोर र एउटा बालिकासँग मात्र सम्बन्धित घटना होइन। यो हाम्रो समाजको सामूहिक आत्मपरीक्षणको विषय हो।

कानुनले अपराधीलाई सजाय दिन सक्छ, तर समाजलाई सुरक्षित बनाउन केवल सजाय पर्याप्त हुँदैन। परिवारमा संस्कार, विद्यालयमा नैतिक शिक्षा, समाजमा सकारात्मक वातावरण र प्रविधिको जिम्मेवार प्रयोगको संस्कृति निर्माण गर्न सकिएन भने यस्ता घटनाहरू दोहोरिरहने खतरा रहन्छ।

बालबालिकालाई केवल सफल होइन, संवेदनशील, अनुशासित र जिम्मेवार नागरिक बनाउने दिशामा परिवार, विद्यालय, समाज र राज्य सबैले साझा जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्ने बेला आएको छ।