सम्पादकीय

आज हरेक मानिस भोगवादको दलदलमा फँसेको छ । भ्रामक सुखप्राप्तिका लागि दुर्गति भोग्ने मानसिकयुक्त महिला पुरुष बेहोसीमै अघि बढिरहेका देखिन्छन् । चरित्रको मूल्य चुकाएर शारीरिक भोक शान्त पार्न खोजिरहेका छन् । यद्यपि थाहा छ यो भोक कहिले शान्त हुनेवाला छैन, भगवानको शरण नपरेसम्म ।आजको संसारमा एउटा प्रश्न अत्यन्त प्रासंगिक बनेको छ—के सांसारिक जीवनमा सफलता प्राप्त गर्दै आध्यात्मिक उन्नति पनि गर्न सकिन्छ ? धेरै मानिसको धारणा छ कि धन, पद, प्रतिष्ठा र आध्यात्मिकता दुई विपरीत ध्रुव हुन् । यदि एकलाई रोजियो भने अर्को छुट्छ । तर सनातन धर्मका महान आचार्यहरू, शास्त्रहरू र सन्तहरूले यस धारणालाई अस्वीकार गरेका छन्।

हालै वृन्दावनका पूज्य प्रेमानन्द महाराजले यही विषयमा अत्यन्त गहन प्रकाश पार्दै भन्नुभयो कि सांसारिक उन्नति र आध्यात्मिक प्रगति एकसाथ मात्र होइन, अत्यन्त शक्तिशाली ढंगले अघि बढ्न सक्छन्, यदि जीवन धर्म, सत्य र शास्त्रीय मर्यादामा आधारित छ भने।

मानव जीवनको सबैभन्दा ठूलो भ्रम यही हो कि सफलता प्राप्त गर्न केही न केही सम्झौता गर्नैपर्छ। झुट, छल, भ्रष्टाचार, शोषण, घुसखोरी, बेइमानी वा अनैतिक व्यवहार बिना प्रगति सम्भव छैन भन्ने सोच समाजमा गहिरो गरी बसेको छ। यही सोचले व्यक्तिलाई क्षणिक लाभ त दिन्छ, तर अन्ततः उसको चरित्र, परिवार र भविष्यलाई नष्ट गरिदिन्छ।

श्रीरामचरितमानसमा भगवान श्रीरामले विभीषणको प्रसंगमा भन्नुभएको छ—

“पापवंत कर सहज सुभाऊ।
भजनु मोर तेहि भाव न काऊ॥”

अर्थात् पापाचरण गर्ने व्यक्तिलाई भगवानको भजनमा रुचि हुँदैन। जसको जीवन अधर्ममा आधारित छ, उसलाई आध्यात्मिकताको स्वाद नै आउँदैन। यही कारणले धेरै मानिसहरू धर्म र अध्यात्मबाट टाढा भागिरहेका छन्। उनीहरूलाई समस्या धर्ममा होइन, आफ्नै कर्ममा छ।

श्रीमद्भगवद्गीताले स्पष्ट घोषणा गरेको छ—

“तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ।”

अर्थात् के गर्ने र के नगर्ने भन्ने निर्णयको अन्तिम आधार शास्त्र हुनुपर्छ। आजको समाजको दुर्भाग्य के हो भने हामी मनको आदेशलाई शास्त्रभन्दा माथि राख्छौं। मनले तत्काल सुख खोज्छ, शास्त्रले दीर्घकालीन कल्याण देखाउँछ। मन लोभतर्फ दौडिन्छ, शास्त्र संयमतर्फ डोर्याउँछ। मन स्वार्थ खोज्छ, शास्त्र सेवा सिकाउँछ।

भ्रष्टाचारको उदाहरण लिनुहोस्। घुस लिनु कानुनी अपराध हो भन्ने सबैलाई थाहा छ। धार्मिक दृष्टिले पनि यो पाप हो भन्ने जानकारी सबैसँग छ। तर लोभले विवेकलाई ढाकिदिन्छ। परिणामस्वरूप व्यक्तिले केही समय पद, पैसा र प्रभाव त पाउँछ, तर अन्ततः त्यही विषले उसको परिवार, प्रतिष्ठा र आत्मशान्तिलाई नष्ट गर्छ।

इतिहासले प्रमाणित गरेको छ कि धर्म र कर्तव्यलाई साथ लिएर पनि महान सफलता प्राप्त गर्न सकिन्छ। चक्रवर्ती सम्राट अम्बरीष महाराज शक्तिशाली शासक पनि थिए र परम भक्त पनि। मिथिलाका राजा जनक राजसिंहासनमा बसेर पनि परम ज्ञानी र मुक्त पुरुषका रूपमा पूजित छन्। यसले देखाउँछ कि समस्या पद वा सम्पत्तिमा होइन, त्यसको प्रयोग गर्ने चरित्रमा छ।

आजको कलियुगको सबैभन्दा ठूलो संकट लोभको विस्तार हो। प्रेमानन्द महाराजले हास्यरसमा प्रस्तुत गरेको एउटा गम्भीर सत्यले हाम्रो समाजको चित्र स्पष्ट पार्छ। बाल्यकालदेखि नै असंयम, भोगवाद, नक्कली सम्बन्ध, व्यसन र स्वार्थलाई आधुनिकताको नाममा स्वीकार गरिँदैछ। परिणामस्वरूप मनुष्यको अन्तःकरण कमजोर हुँदै गएको छ।

गीताको चेतावनी अत्यन्त स्पष्ट छ—

“त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्॥”

काम, क्रोध र लोभ—यी तीन नरकतर्फ लैजाने ढोका हुन्। आज समाजका अधिकांश समस्या यिनै तीन विकारबाट उत्पन्न भएका छन्। पारिवारिक विखण्डन, भ्रष्टाचार, हिंसा, अपराध, व्यभिचार र मानसिक अशान्तिको जरा यिनै हुन्।

 

यसको समाधान के हो ?

समाधान कुनै जटिल दर्शनमा छैन। समाधान सरल छ—चरित्र शुद्ध बनाउने। आफ्नो कर्तव्यलाई धर्मपूर्वक पालन गर्ने। अरूको शोषण नगर्ने। सत्य र इमानदारीलाई जीवनको आधार बनाउने र साथसाथै भगवानको नामस्मरण गर्ने।

मानिस छोरा होस्, पिता होस्, माता होस्, शिक्षक होस्, कर्मचारी होस्, व्यापारी होस् वा शासक—सबैको आआफ्नो कर्तव्य छ। जब कर्तव्य धर्मपूर्वक सम्पन्न हुन्छ र हृदयमा भगवानप्रतिको श्रद्धा रहन्छ, तब सांसारिक सफलता र आध्यात्मिक उन्नति एकै रथका दुई पाङ्ग्रा बन्छन्।

आजको मानवता भौतिक प्रगतिमा धेरै अगाडि पुगेको छ, तर आत्मिक दृष्टिले थाकेको, निराश र अशान्त छ। यही कारणले अब केवल आर्थिक विकास पर्याप्त छैन; नैतिक र आध्यात्मिक विकास पनि आवश्यक छ। धनको साथमा धर्म, शक्तिको साथमा सेवा, र सफलताको साथमा सदाचार जोडिनुपर्छ।

अन्ततः प्रश्न सफलता कसरी प्राप्त गर्ने भन्ने होइन। प्रश्न सफलता प्राप्त गर्दा आत्मालाई जोगाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने हो। यदि चरित्र जोगियो भने सफलता वरदान बन्छ। चरित्र गुम्यो भने सफलता पनि अभिशापमा परिणत हुन्छ।

आजको चेतनाको यात्रा यही सन्देश दिन चाहन्छ—भगवानको भक्ति, शास्त्रको मार्गदर्शन र धर्ममय आचरणलाई जीवनको आधार बनाऔँ। तब मात्र लौकिक समृद्धि र पारलौकिक कल्याण दुवै प्राप्त हुनेछन्। यही सनातन धर्मको मार्ग हो, यही मानव जीवनको वास्तविक सफलता हो।सफलता त्यही सच्चा सफलता हो, जसमा सुखभोगका लागि चरित्र गुमाइँदैन, आत्मा बोध गराउँछ र भगवानतर्फ एक कदम नजिक पुर्याउँछ।