सम्पादकीय

लोकसारथिले पटक पटक भन्दै आएको छ जस्तो आहार त्यस्तै विचार, जस्तो विचार त्यस्तै व्यवहार, जस्तो व्यवहार त्यस्तै संस्कार । हो यो चक्र यति बलियो मानिन्छ कि सात्विक संकल्प बिना यसलाई तोड्न असम्भव नै छ । ठुलो समस्या यो छ कि सात्विक संकल्पसम्म तामसिक आहारीहरुको पहुँच नै छैन । यादृशी योग्यता तादृशं फलम् अर्थात् जस्तो योग्यता त्यस्तै फलको सिद्धान्तमा प्रकृतिले कार्य सञ्चालन गरिरहेको हुन्छ । यसको प्रभाव क्षेत्रमा सबै मानिसहरु पर्दछन् । उम्किने कसैलाई ठाउँ छैन । तामसी भोजनले पोषण दिन्छ, आधुनिक विज्ञानको तर्क छ । हो पोषण दिन्छ क्रोध, काम आदिको वर्धनलाई । पोषण दिन्छ, कमजोरमाथि हावी बन्नलाई र अपराधिक गतिविधिमा सामेल हुनलाई । तामसिक भोजनको सम्बन्ध सदाचार र नैतिकतासँग कत्ति छैन । किनकि सदाचारिता र नैतिकताभित्र निर्दाेष पशुपंक्षीहरुको हत्या पर्दैन । जसले पशुपंक्षीको हत्या निर्मम ढंगले गर्छ उसले मानिसमाथि हतियार चलाउँदैन भन्ने ठाउँ छैन । अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम्। उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम्॥ अर्थात् “यो मेरो हो, त्यो पराइ हो” भन्ने सोच सानो मन भएका मानिसहरूको हुन्छ। उदार हृदय भएका व्यक्तिहरूका लागि सम्पूर्ण पृथ्वी नै एउटा परिवार हो।

सामाजिक सञ्जालको युगमा मानिसको परिचय केवल उसको वास्तविक जीवनले मात्र होइन, उसले डिजिटल संसारमा निर्माण गरेको छविले पनि निर्धारण गर्न थालेको छ। लाखौं अनुयायी, हजारौं प्रशंसक र निरन्तर चर्चामा रहने आकांक्षाले धेरै व्यक्तिलाई लोकप्रियताको शिखरसम्म पुर्‍याएको छ। तर कहिलेकाहीँ यही चम्किलो आवरणभित्र लुकेको अन्धकार कुनै दर्दनाक घटनाका रूपमा बाहिर आउँदा समाज स्तब्ध बन्न पुग्छ।

टिकटकमा ‘नेपाली ब्रो’ नामले परिचित कुमार थापामाथि आफ्नी श्रीमती ईश्वरी भुजेलको हत्या गरेको आरोप लागेपछि नेपाली समाज फेरि एकपटक गम्भीर प्रश्नहरूको सामना गरिरहेको छ। प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार घरायसी विवादपछि भएको हिंसात्मक घटनाले एक महिलाको जीवन समाप्त भएको छ भने एउटा परिवार विखण्डित भएको छ। घटनाको न्यायिक सत्य अदालतको प्रक्रियाबाट स्थापित हुनेछ, तर यसले उठाएका सामाजिक प्रश्नहरू आजैबाट बहसको विषय बन्नुपर्छ।

सामाजिक सञ्जालमा प्रस्तुत हुने व्यक्तित्व र वास्तविक जीवनबीच ठूलो अन्तर हुन सक्छ। क्यामेराअघि हँसिलो, आत्मविश्वासी र प्रेरणादायी देखिने व्यक्ति निजी जीवनमा तनाव, आक्रोश, असन्तुलन वा सम्बन्धगत समस्यासँग जुधिरहेको हुन सक्छ। यद्यपि जीवनशैली मानिसको त्यो पाटो हो जुन लुकाएर धेरै दिनसम्म लुक्दैन । डिजिटल युगले मानिसलाई आफ्नो जीवनको उत्कृष्ट अंश मात्र प्रदर्शन गर्न सिकाएको छ, तर वास्तविक जीवनका चुनौतीहरूलाई व्यवस्थापन गर्न सिकाएको छैन।

यस घटनाले सामाजिक सञ्जालका दर्शकलाई पनि एउटा पाठ सिकाएको छ—कुनै व्यक्तिको अनलाइन लोकप्रियता उसको नैतिकता, चरित्र वा पारिवारिक जीवनको प्रमाण होइन। अनुयायीहरूको संख्या र मानवीय गुणबीच सधैं समानुपातिक सम्बन्ध हुँदैन।

नेपालमा घरेलु हिंसाका हजारौं घटना प्रत्येक वर्ष प्रहरी र अदालतसम्म पुग्छन्। अझ धेरै घटना घरको चार भित्ताभित्रै दबिएर बस्छन्। महिलामाथिको हिंसा केवल कानुनी अपराध मात्र होइन, सभ्य समाजका लागि नैतिक असफलता पनि हो।

जब विवाद समाधानका लागि संवादको सट्टा हिंसा प्रयोग गरिन्छ, त्यहाँ मानवता पराजित हुन्छ। कुनै पनि परिस्थिति, क्रोध, मतभेद वा असन्तुष्टिले अर्को व्यक्तिको जीवनमाथि आक्रमण गर्ने अधिकार कसैलाई दिँदैन।

दुःखको कुरा, धेरै परिवारमा अझै पनि क्रोध नियन्त्रण, मानसिक स्वास्थ्य, वैवाहिक परामर्श र भावनात्मक शिक्षालाई महत्व दिइँदैन। परिणामस्वरूप सामान्य विवाद कहिलेकाहीँ ज्यान जाने स्तरको त्रासदीमा परिणत हुन्छ। कानुनी कार्वाही अगाडि बढाइन्छ तर सात्विक आहारको संस्कृति निर्माणतर्फ कसैको ध्यान जाँदैन ।

समाजमा अझै पनि कतिपय ठाउँमा आक्रामकता, प्रभुत्व र नियन्त्रणलाई पुरुषत्वको प्रतीक मान्ने गलत धारणा जीवित छ। वास्तविक शक्ति भनेको अर्को व्यक्तिलाई दबाउनु होइन, आफूभित्रको क्रोध र आवेगलाई नियन्त्रण गर्नु हो। यो योग्यता सात्विक आहारले मात्रै प्रदान गर्दछ ।

श्रीमद्भगवद्गीताले पनि काम, क्रोध र लोभलाई आत्मविनाशका प्रमुख कारण मानेको छ। क्रोधले विवेक नष्ट गर्छ, विवेक नष्ट भएपछि निर्णय क्षमता हराउँछ, र अन्ततः व्यक्ति पतनको मार्गमा पुग्छ। आजको समाजले युवापुस्तालाई शारीरिक शक्ति मात्र होइन, सात्विक आहारको संस्कृति स्थापित गरेर भावनात्मक परिपक्वता र आत्मसंयम पनि सिकाउन आवश्यक छ।

नेपालमा मानसिक स्वास्थ्यबारे खुला संवाद अझै पर्याप्त छैन। तनाव, असफलता, वैवाहिक द्वन्द्व, आर्थिक दबाब वा सामाजिक अपेक्षाले मानिसहरूलाई गहिरो मानसिक संकटमा पुर्‍याउन सक्छ। तर अधिकांशले समयमै सहयोग (आत्मबलका)े खोज्दैनन्। सुसंस्कार निर्माण गर्न स्वयंलाई सहयोग गर्न नसक्ने व्यक्ति परिवार र समाजका लागि अभिशाप बाहेक अरु केही हुन सक्दैन ।

समस्या समाजमा होइन व्यक्तिभित्रबाट प्रारम्भ हुन्छ । यदि समयमै सात्विक आहारको संस्कार विकास गर्न सकेका भए कतिपय दुर्घटनाहरू रोक्न सम्भव हुन्थ्यो। मानसिक स्वास्थ्य सेवा र पारिवारिक परामर्शलाई विलासिता होइन, आवश्यकता मान्ने समय आएको छ।

‘नेपाली ब्रो’ प्रकरण कुनै एक व्यक्तिको मात्र कथा होइन। यो हाम्रो समाज, परिवार, मूल्य प्रणाली र डिजिटल संस्कृतिको पनि ऐना हो। हामीले भुल्नु हुँदैन–

सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता जीवनको सफलता होइन।
घरेलु हिंसाप्रति शून्य सहनशीलताको नीति आवश्यक छ।
परिवारमा सात्विक आहारको संस्कृति बलियो बनाउनुपर्छ। यसले परस्पर संवाद र सम्मानको भावना विकास गर्छ ।
क्रोध व्यवस्थापन र मानसिक स्वास्थ्य शिक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
महिलाको सुरक्षा केवल कानुनी होइन, सामाजिक जिम्मेवारी पनि हो।

एक महिलाको मृत्यु केवल एउटा आपराधिक घटनाको तथ्याङ्क होइन । त्यो एउटा परिवारको सपना, सम्बन्ध र भविष्यको अन्त्य पनि हो। अदालतले दोषी वा निर्दोषको अन्तिम निर्णय गर्नेछ। तर समाजले भने अहिले नै एउटा निष्कर्ष निकाल्न सक्छ—हिंसा कुनै पनि समस्याको समाधान होइन। कुमार थापा अपराधी प्रवृत्तिका व्यक्ति रहेको सामाजिक सञ्जालबाट थाहा पाउन सकिन्छ । उनी केही महिना अगाडि बलात्कार केसमा २२ दिन जेलमा थुनिएका थिए । उनको श्रीमतीसँग डिभोर्सको कुरा चल्दाचल्दै परस्त्रीसँग लसपस भएका थापाले लखेटी लखेटी खुकुरी प्रहार गरेको बुझिएको छ । फाँसी दिन जनताले सरकारलाई दबाव दिइरहेका छन् । थापाबाटै फाँसीको सुरुवात वर्तमान सरकारले गर्नुपर्दछ भन्ने आम नागरिकको आवाज सुनिँदै छ । सरकारले कसरी हेर्छ यो हत्या घटनालाई, भोलिका दिनले देखाउने नै छ ।

मानिसलाई प्रसिद्ध बन्नुभन्दा पहिले असल पति, असल पत्नी, असल अभिभावक र असल नागरिक बन्न सिकाउनुपर्ने आवश्यकता आज झन् स्पष्ट भएको छ। सामाजिक सञ्जालको चमक क्षणिक हुन सक्छ, तर मानवीय मूल्य र आत्मसंयमको प्रकाश नै दीर्घकालीन सभ्यताको आधार हो। कसैको अस्तित्व मेटाउने कसैलाई अधिकार छैन ।निर्मूल पार्न सामाजिक विकृति, अपनाऔँ सात्विक आहारको संस्कृति ।