गर्मी निकाल्नेदेखि लिएर दाँत दुखाई, घाउ, रुघाखोकी र कामोत्तेजक गुणसम्म

लोकसारथि, ४ वैशाख । गाउँ–घरमा परम्परादेखि लोकप्रिय रुपमा तरकारी र अचारको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको सिप्लीगान (Garlic Pear) यतिबेला औषधीय गुणका कारण पुनः चर्चामा आएको छ। गर्मी फाल्न सहयोग पुर्‍याउने विश्वास गरिने यो वनस्पतिमा बहुमूल्य ओषधीय तत्वहरू पाइन्छन्।

सिप्लीगान एक मध्यम आकारको रूख हो जुन तराईदेखि पहाडी भेगसम्म देख्न सकिन्छ। यसको मुनाहरू अहिले विभिन्न ठाउँमा पलाउन थालेका छन्। यो वनस्पति नेपाली भान्सामा विशेष गरी अचार र तरकारीको रूपमा प्रचलित छ। चिकित्सकहरूको अनुसार, सिप्लीगानले मधुमेह (सुगर), रक्तचाप (प्रेसर), मुटु रोग, टाउको दुखाइ लगायतका रोगहरू कम गर्न सहयोग गर्छ।

यसैबीच, अर्कै प्रकारको सिप्लीगान जसलाई Spilanthes acmella भनिन्छ र “अकुर्बा”, “जवानपुष्पी” वा “मिरमिरे फूल”का नामले पनि चिनिन्छ, अझै विशेष औषधीय उपयोगमा प्रयोग हुँदै आएको छ। यसका फूल र पातबाट विभिन्न घरेलु उपचार गर्न सकिन्छ।

सिप्लीगानका प्रमुख औषधीय उपयोगहरू:

१. दन्त समस्यामा राहत – यसको फूल चपाउँदा मुख सफा हुने, लार स्राव बढ्ने र गिजा तथा दाँतको दुखाइ कम गर्ने गुण हुन्छ।

२. प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउने – Spilanthol नामक तत्वको कारण रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ।

३. घाउ तथा छालाको संक्रमणमा उपयोगी – यसको पातको लेपले घाउ छिटो निको हुन्छ र संक्रमण घटाउँछ।

४. सर्दी–खोकी, ज्वरोमा लाभदायक – पात र फूलको क्वाथ बनाएर पिउँदा ज्वरो र घाँटीको दुखाइ कम हुन्छ।

५. सामान्य दुखाइ तथा स्नायु पीडामा प्रभावकारी – यसको तेल बनाई दुखेको ठाउँमा मालिस गर्दा राहत मिल्छ।

६. पेटका कृमिनाशक – बिहान खाली पेट यसको रस पिउँदा पेटका कीरा नष्ट गर्न मद्दत गर्छ।

७. कामोत्तेजक गुण – परम्परागत रूपमा यौन स्वास्थ्य सुधार गर्ने औषधिका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ।

सावधानी:
सिप्लीगानको प्रयोग अत्यधिक मात्रामा नगर्नु उपयुक्त हुन्छ। गर्भवती महिलाले प्रयोग गर्नु अगाडि चिकित्सकको सल्लाह लिनु पर्छ। छालामा प्रयोग गर्नु पूर्व सानो मात्रामा परीक्षण गर्न सल्लाह दिइन्छ।

अबको चुनौती भनेको यस्ता बहुमूल्य औषधीय वनस्पति भिर, वन र पाखाबाट बिनासर्त फ्याँकिने अवस्थालाई रोक्नु हो। स्थानीय स्तरमा यस्ता वनस्पतिको पहिचान, संरक्षण र सदुपयोगबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।