नेपालका युवा-युवती विशेष गरी २०४५ साल सेरोफेरोमा जन्मिएका पुस्ताले आफ्नो जीवनमा निरन्तर विभिन्न संकटहरू भोग्नुपरेको छ। बाल्यकालदेखि नै उनीहरू राजनीतिक अस्थिरता, सामाजिक संघर्ष, आर्थिक मन्दी, प्राकृतिक प्रकोप, महामारी, र विदेश पलायनको समस्याबाट प्रभावित हुँदै आएका छन्। अहिले उनीहरू करियर, व्यवसाय, रोजगारी र जीवनको स्थायित्व खोजिरहेका छन्, तर यो यात्रा सहज छैन।
नेपालका पछिल्ला तीन दशकका ठूला घटनाक्रमहरूले मुलुकलाई मात्र होइन, विशेष गरी युवा पुस्तालाई गहिरो रूपमा प्रभावित पारेका छन्। यी घटनाक्रमहरूलाई हेर्दा प्रष्ट हुन्छ कि नेपाली युवाहरू किन निराश छन् । तिनीहरूको भविष्य कसरी सुरक्षित गर्न सकिन्छ, ठुलै चुनौती बनेको छ ।।
१) २०४६ को जनआन्दोलन: प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना, तर अस्थिरताको सुरुवात
नेपालमा २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापित भयो। जनताले स्थिरता, समृद्धि, र समावेशी विकासको अपेक्षा गरेका थिए, तर बहुदलीय व्यवस्थाले मुलुकलाई स्थिर बनाउनेभन्दा झन् अस्थिर बनायो।
- सरकारले बारम्बार परिवर्तन भोग्यो।
- राजनीतिक दलहरू आफ्ना स्वार्थमा केन्द्रित भए।
- भ्रष्टाचार मौलायो, जसले औद्योगिक विकासलाई सुस्त बनायो।
नतिजा स्वरूप, युवाहरूले रोजगारीका अवसरहरू गुमाए र वैदेशिक रोजगारको बाटो रोज्न बाध्य भए।
२) २०५२ को माओवादी जनयुद्ध: युवा पुस्ताको हराएको दशक
२०५२ सालमा माओवादीले नेपालमा सशस्त्र विद्रोह सुरु गर्यो। यो १० वर्ष लामो द्वन्द्वले देशभर अशान्ति फैलायो।
- १७,००० भन्दा बढी मानिस मारिए।
- लाखौं विस्थापित भए।
- विद्यालयहरू बन्द भए, जसले हजारौं विद्यार्थीको भविष्य अन्धकार बनायो।
युद्धकै कारण देशभरको आर्थिक गतिविधि ठप्प भयो, उद्योगहरू बन्द भए, र पर्यटन धराशायी बन्यो। अवसरको अभावमा हजारौं युवा विदेश पलायन भए।
३) २०५८ सालको दरबार हत्या काण्ड: मुलुकको अस्थिरतामा अर्को धक्का
२०५८ सालमा राजा वीरेन्द्रसहित उनको परिवारको हत्या भयो। यस घटनाले मुलुकमा ठूलो राजनीतिक अन्योलता सिर्जना गर्यो।
- जनता राजसंस्थाप्रति अविश्वस्त भए।
- राजनीतिमा अस्थिरता चुलियो।
- आर्थिक अवस्था झन् बिग्रियो।
यसको प्रत्यक्ष असर युवाहरूमा पर्यो। सरकारी नीति अस्थिर भएकाले रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना हुन सकेनन्।
४) २०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलन: गणतन्त्र आए पनि स्थायित्व आएन
२०६२/६३ सालको दोस्रो जनआन्दोलनपछि नेपालमा राजतन्त्र समाप्त भयो र गणतन्त्र स्थापना भयो। तर, अपेक्षित स्थायित्व भने आएन।
- संविधान निर्माणमा ८ वर्ष लाग्यो।
- सरकार बारम्बार परिवर्तन भयो।
- लगानीकर्ताहरू अन्योलमा परे।
युवाहरूको मुख्य समस्या भनेकै अवसरको अभाव रह्यो। सरकारी जागिर सीमित, निजी क्षेत्र कमजोर, र उद्यमशीलता प्रवद्र्धन गर्ने वातावरण थिएन।
५) २०७२ सालको महाभूकम्प: युवा पुस्ताका लागि अर्को ठूलो धक्का
२०७२ सालको महाभूकम्पले नेपाललाई भौतिक मात्र होइन, मानसिक रूपमा पनि तहसनहस गर्यो।
- ९,००० भन्दा बढी मानिस मारिए।
- लाखौं घर भत्किए।
- पूर्वाधार नष्ट भए।
यसको प्रत्यक्ष असर रोजगारीमा पर्यो। पर्यटन व्यवसाय धराशायी बन्यो, उद्योगहरू बन्द भए। पुनर्निर्माण प्रभावकारी हुन नसक्दा युवाहरूको विदेशिने क्रम तीव्र बन्यो।
६) २०७२ सालको नाकाबन्दी: आर्थिक संकटको अर्को रूप
संविधान जारी गरेपछि भारतले नेपालमाथि अघोषित नाकाबन्दी लगायो।
- पेट्रोल, औषधि, खाद्यान्न जस्ता अत्यावश्यक वस्तुको अभाव भयो।
- उद्योग व्यवसाय बन्द भए।
- लाखौं नेपाली बेरोजगार भए।
युवाहरू फेरि पनि निराश हुन थाले।
७) कोभिड-१९ महामारी: युवाहरूको अन्तिम आशा पनि धराशायी
२०२० मा सुरु भएको कोभिड-१९ महामारीले नेपाली युवाहरूलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्यो।
- लाखौं नेपालीले रोजगारी गुमाए।
- व्यवसायहरू बन्द भए।
- प्रवासी श्रमिकहरू स्वदेश फर्किए, तर सरकारले उनीहरूलाई समेट्ने नीति बनाउन सकेन।
बेरोजगारी दर आकासियो। युवाहरू थप निराश भए।
समाधानका उपायहरू: अबको बाटो
नेपालका युवाहरू निराश हुनु स्वाभाविक छ, किनभने उनीहरूले बाल्यकालदेखि नै अस्थिरता, हिंसा, र प्राकृतिक प्रकोप भोगेका छन्। तर अब निराश भएर बस्नुको विकल्प छैन।
१) स्वरोजगार र उद्यमशीलता प्रवद्र्धन
सरकारले युवाहरूलाई साना तथा मझौला व्यवसाय सञ्चालन गर्न प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।
- स्टार्टअप फन्डिङ
- कर छुट
- नवप्रवर्तनशील (इनोभेटिभ) उद्योगहरूलाई अनुदान
२) कृषि क्षेत्रमा आधुनिकीकरण
नेपालको अर्थतन्त्र कृषिमा आधारित छ, तर युवा पुस्ताले यसलाई बेवास्ता गरिरहेका छन्। यसलाई प्रविधिसँग जोडेर आकर्षक बनाउन सकिन्छ।
- स्मार्ट एग्रिकल्चर प्रविधिहरू
- कृषि अनुदान
- निर्यात केन्द्रित नीति
३) प्रविधि र डिजिटल अर्थतन्त्रमा लगानी
नेपाललाई डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढाउनु जरुरी छ।
- सूचना प्रविधि (आईटी) क्षेत्रमा लगानी
- फ्रीलान्सिङलाई प्रवद्र्धन गर्ने
- अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको तालिम
४) रोजगारी सिर्जना गर्ने सरकारी नीति
- ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू सुरु गर्ने
- पर्यटन क्षेत्रलाई प्रवद्र्धन गर्ने
- निजी क्षेत्रलाई सशक्त बनाउने
नेपालका युवाहरूले धेरै संकट झेलेका छन्, तर यो हिम्मत हार्ने बेला होइन। अबको प्राथमिकता स्वरोजगार, उद्यमशीलता, प्रविधिमा लगानी, र सीपमूलक तालिम हुनुपर्छ। सरकारले सही नीति अवलम्बन गरेमा, युवाहरूले नेपालमै बसेर सम्भावनाहरू खोज्न सक्छन्।
अबको युग संघर्ष होइन, अवसर निर्माण गर्ने समय हो।
-
१.
-
२.
-
३.
-
४.
-
५.
-
६.
-
७.
-
८.
-
९.
-
१०.