लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका जिउँदा इतिहास र वैचारिक स्तम्भ **मोहन वैद्य ‘किरण’**ले सक्रिय राजनीतिबाट औपचारिक बिदा लिएका छन्। स्वास्थ्य अवस्थाका कारणले उनले शनिबार राति आफ्नो पार्टी **नेकपा (क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी)**को महासचिव पदबाट राजीनामा दिएका हुन्।

काठमाडौँको कृष्ण सेन इच्छुक प्रतिष्ठानमा बसेको केन्द्रीय समितिको तेस्रो पूर्ण बैठकमा वैद्यले भर्चुअल माध्यमबाट राजीनामाको घोषणा गरेका थिए। पार्टीले उनको राजीनामा स्वीकृत गर्दै वरिष्ठ नेता सीपी गजुरेललाई महासचिवमा नियुक्त गरेको छ।

स्वास्थ्य समस्याका कारण बिदा

७९ वर्षीय किरण पछिल्ला महिनाहरूमा दम र निमोनियाबाट पीडित छन्। गत वैशाखमा आमा जानकीदेवी उपाध्यायको निधनपछि गृहजिल्ला दाङ पुगेका बेला बिरामी परेका उनी शिक्षण अस्पताल, महाराजगञ्जको आईसीयूमा २२ दिनसम्म उपचाररत रहेका थिए।

नेता हुकुम सिंहका अनुसार, किरणले स्वास्थ्य कारणले सक्रिय जिम्मेवारी वहन गर्न नसक्ने भन्दै पदबाट राजीनामा दिएका हुन्। यद्यपि, उनी पार्टीका वैचारिक र सैद्धान्तिक संरक्षकका रूपमा रहने छन्।

राजनीतिक जीवनको अन्त्य, तर वैचारिक यात्रा जारी

राजीनामासँगै किरणको छ दशक लामो सक्रिय राजनीतिक यात्रामा पूर्णविराम लागेको छ।
तर, उनले भनेका छन् —

“शारीरिक अवस्था र स्वास्थ्यका कारण पार्टीको जिम्मेवारी निर्वाह गर्न सक्दिनँ। मेरो राजीनामा स्वीकृत गरिदिनोस्। कम्युनिस्ट आन्दोलन र पार्टीको कार्यदिशा पूरा गर्न क्रान्तिकारीहरू मोर्चाबन्दी गरेर अगाडि बढून्।”

नेता इन्द्र राउतका अनुसार, किरण अब पार्टीको वैचारिक मार्गदर्शक र संरक्षकका रूपमा रहनेछन्।

प्रचण्डका गुरु र जनयुद्धका निर्देशक

२०५२ सालमा सुरु भएको जनयुद्धका मुख्य योजनाकार मध्ये किरण अग्रणी थिए। उनी तत्कालीन माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’का गुरु र प्रमुख सल्लाहकारको भूमिकामा रहेका थिए।
२०६२/६३ सालको जनआन्दोलनपछि उनी शान्तिपूर्ण राजनीतिमा प्रवेश गरे।

तर, २०६९ सालमा प्रचण्डसँग वैचारिक मतभेद भएपछि उनले माओवादी पार्टी छोडी नेकपा–माओवादी पुनर्गठन गरे। पछि २०७३ सालमा नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’सँगको अलगावपछि उनले नेकपा (क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी) स्थापना गरे।

शिक्षक, साहित्यकार र दार्शनिकको रूपमा पनि परिचित

राजनीतिक जीवनसँगै किरण एक साहित्यकार, शिक्षक र दार्शनिकका रूपमा पनि चर्चित छन्।
‘चैत्यन्न’ नामबाट लेख्ने किरणको साहित्यिक योगदान उल्लेखनीय छ। उनले नेपाली समाज, संस्कृति र मार्क्सवादी दर्शनमा गहिरो अध्ययन गरेका छन्।

उनका चर्चित कृतिहरूमा —

• लाहुरेको रहर (खण्डकाव्य, २०३७)

• मार्क्सवादी कला दृष्टि र समीक्षा (२०५४)

• संघर्षको दर्शन (२०६०)

• नेपाली समाज र संस्कृति (२०६१)

• क्रान्ति र सौन्दर्य (२०६४)

• मार्क्सवादी दर्शन (२०६७)

• हिमाली दर्शन (२०७४)
  लगायतका कृति समावेश छन्।

जीवन र पृष्ठभूमि

२००३ साल साउन १५ गते प्युठानको खैरा गाउँमा जन्मेका वैद्यको वास्तविक थर पोखरेल हो। उनका पुर्खाहरू वैद्य पेशामा संलग्न भएकाले “वैद्य” थर प्रचलनमा आएको हो।
बुवा शशीधर र आमा जानुकाका सात छोरामध्ये किरण जेठा हुन्।

बाल्यकालमा धार्मिक संस्कारमा हुर्किए पनि किशोर अवस्थामा उनी सामाजिक अन्धविश्वासविरुद्धको चिन्तनमा होमिए। १८ वर्षको उमेरमा पुष्पलाल, मोहनविक्रम सिंह र निर्मल लामाका विचारबाट प्रभावित भई कम्युनिस्ट आन्दोलनमा प्रवेश गरे।

व्यक्तिगत जीवन

किरणको विवाह २०३१ साल असोज ७ गते अर्घाखाँचीकी सुषमा आचार्यसँग भएको हो। उनका छोरीहरू लता, चेतना र सिर्जना हुन्, भने छोरा **कपिलको सन् १९८१ (२०३८ साल)**मा निधन भएको थियो।
उनी अहिले धापासीको सूर्यदर्शन हाइटमा श्रीमतीसँगै बस्दै आएका छन्।

अन्तिम सन्देश

कम्युनिस्ट आन्दोलनका जीवित इतिहास किरणले भनेका थिए —

“कुनै जमानाका क्रान्तिहरू अर्को जमानामा बिग्रिन्छन्। अवसरवादी हुन्छन्। अहिलेको व्यवस्था दलाल पुँजीवादमा अडिएको छ। त्यसको अन्त्यका लागि निरन्तर क्रान्ति आवश्यक छ।”

निष्कर्ष

मोहन वैद्य ‘किरण’ले राजनीतिमा निष्ठा, त्याग र सिद्धान्तको उदाहरण स्थापना गरेका छन्।
उनको राजनीतिक अवसानले नेपाली वाम आन्दोलनमा एक युगको अन्त्य भएको संकेत गर्छ, तर उनको वैचारिक ज्योति अझै पनि नेपालका क्रान्तिकारी सोच र आन्दोलनका लागि मार्गदर्शक बन्नेछ।