Agency: अहिले संयुक्त राज्य अमेरिका एक खतरनाक भाइरल संक्रमणको सामना गरिरहेको छ। “Winter Vomiting Disease” (जाडोमा हुने बान्ता रोग) भनेर चिनिने नोरोभाइरस अत्यन्त छिटो फैलिन थालेको छ—र यही कारणले स्वास्थ्य एजेन्सीहरू उच्च सतर्कतामा छन्।

सीडीसी (CDC) का नयाँ तथ्यांकअनुसार, नोरोभाइरसको पोजिटिभ दर ७% बाट बढेर १४% पुगेको छ। केवल एक हप्ताभित्र २,७०० भन्दा बढी परीक्षण गरिएका मध्ये झण्डै ३८० केस पुष्टि भएका छन्। त्यस्तै, स्ट्यानफोर्डको WastewaterSCAN डाटामा अपशिष्ट जल (wastewater) मा ६९% सम्मको वृद्धि देखिएको छ, जसले स्थिति अझ गम्भीर बन्दै गएको संकेत गर्छ।

यो भाइरस विशेषगरी सानातिना बच्चा, वृद्ध, र कमजोर प्रतिरक्षा प्रणाली भएका व्यक्तिहरूमा तेज डिहाइड्रेसन र गम्भीर ग्यास्ट्रो–इन्टेस्टाइनल समस्या उत्पन्न गराउन सक्छ। अचानक बान्ता–दस्त, तीव्र कमजोरी, पेट दुख्ने, ज्वरो र टाउको दुखाइ यसको मुख्य लक्षण हुन्—र धेरै अवस्थामा यी लक्षण केही घण्टामै बढ्न सक्छन्।

यो संक्रमणबाट जोगिन सावधानी नै सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय मानिन्छ—बारम्बार साबुन–पानीले हात धुने, खानामा स्वच्छता अपनाउने, राम्ररी पकाइएका चीजहरू मात्र खाने, सतहको नियमित सफाइ गर्ने, र बिरामी भएको अवस्थामा अरुबाट दूरी कायम राख्नु अत्यन्तै आवश्यक छ।

नोरोभाइरस के हो? (पूर्ण व्याख्या)

नोरोभाइरस एक अत्यन्त छिटो फैलिने, अत्यधिक संक्रामक र कडा सहनशील RNA भाइरस हो।
यसलाई प्रायः “stomach flu” भनेर पनि गलत नाम दिइन्छ, तर यो इन्फ्लुएन्जा (flu) होइन—यो ग्यास्ट्रोएन्टेराइटिस (आन्द्रा–पेटको संक्रमण) पैदा गर्ने अलग भाइरस समूह हो।

मुख्य विशेषताहरू

• वातावरणमा लामो समयसम्म जीवित रहनसक्ने

• अलिकति मात्र भाइरल कणले पनि संक्रमण फैलाउनसक्ने

• सतहहरूमा २ हप्ता वा बढी टिक्नसक्ने

• क्लोरीन नभएको सामान्य क्लिनरले मर्न नसक्ने

• सिधै मानिसबाट मानिसमा, खाना–पानीबाट वा दूषित सतहबाट फैलिने

नोरोभाइरसको इतिहास

1. पहिलो पहिचान (1968–1972)

• 1968 मा ओहायो राज्यको Norwalk, Ohio मा एक प्राथमिक विद्यालयमा ठूलो बान्ता–दस्त फैलावट भयो।

• वैज्ञानिकहरूले 1972 मा इलेक्ट्रोन माइक्रोस्कोपबाट भाइरस पहिचान गरे।

• त्यसैले यसको नाम Norwalk Virus → पछि Norovirus राखियो।

2. 1990 को दशक– विश्वव्यापी फैलावट

• 1990 को दशकमा यो भाइरस जहाज, होटेल, विद्यालय, र सेवानिवृत–बस्तीहरूमा ठूलो संख्यामा फैलिन थाल्यो।

• अत्यधिक संक्रामक भएकोले यसलाई “Cruise Ship Virus” भनेर पनि बोलाइन्थ्यो।

3. नामकरण (2002)

• 2002 मा International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) ले आधिकारिक रूपमा यसलाई Norovirus नाम दियो।

4. आधुनिक युग — वैश्विक बोझ

• CDC र WHO अनुसार, नोरोभाइरसले हरेक वर्ष विश्वभर ६८५ मिलियनभन्दा बढी संक्रमण गराउँछ।

• करिब २ लाख मृत्यु (अधिकांश कमजोर देशहरू वा बालबालिकामा)।

• अमेरिका मात्रमा वर्षेनी करिब २१ मिलियन केस देखिन्छन्।

संक्रमण कसरी फैलिन्छ?

नोरोभाइरस
✔ दूषित खाना वा पानी
✔ व्यक्तिबाट व्यक्तिमा
✔ दूषित सतह छोएर
✔ संक्रमित व्यक्तिको बान्ता वा दिसा नजिक हुँदा एरोसोल कणबाट पनि
फैलिन सक्छ।

धेरैजसो फैलावट खाना–पानी जन्य हुन्छ:

• सलाद

• काँचै खाने शेलफिस (oysters)

• दूषित पानी

• हात सफा नराखेर बनाइएका खानेकुरा

लक्षण (Symptoms)

लक्षण प्रायः संक्रमणपश्चात १२–४८ घण्टामा देखिन्छ।

• एकाएक बान्ता सुरु हुने

• पानी जस्तो पातलो दिसा

• पेट दुख्ने

• टाउको दुख्ने

• ज्वरो

• तीव्र कमजोरी

• डिहाइड्रेसन (मुख सुक्नु, पिसाब कम हुनु)

बच्चा र वृद्धमा डिहाइड्रेसन छिटो बढ्ने भएकाले खतरनाक हुनसक्छ।

कति दिन टिक्छ?

लक्षण प्रायः

• १–३ दिन रहन्छ।
  तर भाइरस शरीरमा २ हप्तासम्म बाहिर निस्किरहनसक्छ।

रोकथाम (Prevention)

✔ १. साबुन–पानीले २० सेकेन्ड हात धुने

(स्यानिटाइजरले मात्र पर्याप्त हुँदैन।)

✔ २. दूषित सतहलाई Bleach (क्लोरिन) भएको सफाइ पदार्थले सफा गर्ने

✔ ३. खाना राम्ररी पकाएर खाने

(विशेष गरी शेलफिस)

✔ ४. संक्रमित व्यक्तिबाट दूरी राख्ने

✔ ५. कपडा, छाना, भाँडा—सबै अलग धुने

✔ ६. विद्यालय, डाकेयर, वृद्धाश्रममा विशेष सतर्कता

उपचार (Treatment)

नोरोभाइरसको कुनै विशेष औषधि वा भ्याक्सिन छैन।
मुख्य उपचार—

• प्रशस्त पानी पिउने

• ORS दिने

• हल्का खाना खाने

• डिहाइड्रेसन भएको छ भने अस्पतालमा सलाइन