लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

अमेरिकाले आधिकारिक रूपमा विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) बाट आफूलाई पूर्ण रूपमा अलग गरेको छ। बिहीबार ट्रम्प प्रशासनले अमेरिकाको डब्ल्यूएचओ सदस्यता अब पूर्ण रूपमा समाप्त भएको घोषणा गरेको हो। यो निर्णय राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले डब्ल्यूएचओबाट बाहिरिने प्रक्रिया सुरु गर्न आदेशमा हस्ताक्षर गरेको ठीक एक वर्षपछि लागू भएको हो।

समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार बिहीबार स्विट्जरल्यान्डको जिनेभास्थित डब्ल्यूएचओ मुख्यालय बाहिरबाट अमेरिकी झण्डा हटाइएको प्रत्यक्षदर्शीहरूले बताएका छन्। यो निर्णय अमेरिकाको स्वास्थ्य मन्त्रालय र विदेश मन्त्रालयले संयुक्त रूपमा सार्वजनिक गरेका हुन्।

एक वरिष्ठ स्वास्थ्य अधिकारीका अनुसार डब्ल्यूएचओ आफ्नो मूल उद्देश्यबाट विचलित भएको छ र पटक–पटक अमेरिकाको हितविपरीत काम गरेको आरोप अमेरिकाको छ।

डब्ल्यूएचओप्रति अमेरिकाको असन्तुष्टि किन?

अमेरिकी सरकारको आरोप अनुसार कोभिड–१९ महामारीका बेला डब्ल्यूएचओले समयमै विश्वव्यापी आपतकाल घोषणा गर्न असफल भयो। साथै, महामारीको प्रारम्भिक चरणमा अमेरिकाले लिएका निर्णयहरूप्रति डब्ल्यूएचओले अनुचित आलोचना गरेको आरोप पनि लगाइएको छ।

ट्रम्प प्रशासनको भनाइ छ—अमेरिकाले केही देशहरूसँगको यात्रामा प्रतिबन्ध लगाउँदा डब्ल्यूएचओले त्यसको विरोध गर्‍यो। त्यस्तै, अमेरिका डब्ल्यूएचओलाई सबैभन्दा धेरै आर्थिक योगदान दिने देश भए पनि संगठनभित्र बराबरीको भूमिका नपाएको र कहिल्यै पनि कुनै अमेरिकी नागरिक महानिर्देशक नबनेको गुनासो गरिएको छ।

अमेरिकाभित्रै चर्को आलोचना

तर डब्ल्यूएचओबाट बाहिरिने निर्णयलाई लिएर अमेरिकाभित्रै तीव्र प्रतिक्रिया देखिएको छ। सार्वजनिक स्वास्थ्य विज्ञहरूले यो कदम अमेरिकाका लागि खतरनाक हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

एबीसी न्यूजका अनुसार संक्रामक रोग विशेषज्ञहरूको संस्थाका अध्यक्ष रोनाल्ड नहासले यस निर्णयलाई “दूरदर्शिताविहीन र गलत दिशातर्फको कदम” भनेका छन्। उनका अनुसार रोगहरूले सिमाना चिन्दैनन् र नागरिकलाई सुरक्षित राख्न विश्वव्यापी सहकार्य अनिवार्य हुन्छ।

उनले डब्ल्यूएचओबाट बाहिरिएपछि अमेरिकालाई इबोला जस्ता उदीयमान रोगहरू तथा हरेक वर्ष फैलिने फ्लूको निगरानी गर्न कठिन हुने बताए। साथै, सही भ्याक्सिन स्ट्रेन छनोटमा समेत असर पर्ने उनको चेतावनी छ।

विशेषज्ञहरूको चेतावनी

नहासका अनुसार डब्ल्यूएचओ त्याग्नु वैज्ञानिक दृष्टिले लापरवाहीपूर्ण निर्णय हो। “विश्वव्यापी सहकार्य कुनै विलासिता होइन, जैविक आवश्यकता हो,” उनले स्पष्ट पारे।

तर अमेरिकी सरकार भने आफ्नो निर्णयको बचाउमा उत्रिएको छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार अमेरिकाले विश्व स्वास्थ्य क्षेत्रमा आफ्नो भूमिका कायम राख्नेछ। हाल अमेरिकाका दुई हजारभन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मी ६३ देशमा कार्यरत छन् र सयौं देशसँग द्विपक्षीय सम्झौता भएको सरकारको दाबी छ।

सरकारले महामारी निगरानी, परीक्षण र आपतकालीन प्रतिक्रियाका लागि वैकल्पिक योजना तयार रहेको जनाएको छ।

डब्ल्यूएचओबाट देश कसरी बाहिरिन्छ?

संयुक्त राष्ट्रसंघका नियमअनुसार डब्ल्यूएचओबाट बाहिरिन एक वर्षअगावै सूचना दिनु र बाँकी बक्यौता रकम तिर्नु अनिवार्य हुन्छ। अमेरिकाले एक वर्षअघि सूचना दिएको भए पनि अझै २७० मिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी बक्यौता रहेको बताइएको छ।

तर ट्रम्प प्रशासनको दाबी अनुसार डब्ल्यूएचओको संविधानले उक्त रकम तिर्न अमेरिका बाध्य हुँदैन। डब्ल्यूएचओले भने अमेरिकाको निर्णयबारे फेब्रुअरीमा हुने कार्यकारी बोर्ड बैठकमा छलफल गरी आगामी कदम तय गरिने जनाएको छ।