लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

युक्रेनमाथि आक्रमण थालेको करिब चार वर्षमा रुसका करिब १२ लाख सैनिक मारिएका, घाइते भएका वा बेपत्ता भएका छन् । यो संख्या दोस्रो विश्वयुद्धयता कुनै पनि ठूलो सैन्य शक्तिले भोगेको सबैभन्दा उच्च हताहत दर भएको एक अन्तर्राष्ट्रिय थिंक ट्यांकको नयाँ रिपोर्टले जनाएको छ ।

सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडिज (CSIS) ले सार्वजनिक गरेको रिपोर्टअनुसार यति ठूलो मानवीय क्षतिका बाबजुद रुसले युद्धभूमिमा सीमित मात्र क्षेत्रीय उपलब्धि हासिल गरेको छ । सन् २०२२ यता रुसले आफ्नो नियन्त्रणमा आएको युक्रेनी भू–भाग केवल १२ प्रतिशतले मात्र बढाउन सकेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

रिपोर्टले ह्वाइट हाउससहित विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय वृत्तमा व्याप्त ‘रुसको जित अपरिहार्य छ’ भन्ने धारणामाथि प्रश्न उठाएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गत महिना पोलिटिकोसँगको अन्तर्वार्तामा “रुसको हात माथि छ” भन्दै “उनीहरू ठूलो छन्, शक्तिशाली छन्, अन्ततः आकारले जित्छ” भनेका थिए ।

तर CSIS को रिपोर्टले युद्धभूमिमा युक्रेन अझै पनि रक्षात्मक पक्षका रूपमा बलियो अवस्थामा रहेको निष्कर्ष निकालेको छ । कीभको “डिफेन्स–इन–डेप्थ” रणनीतिले—जसमा खाल्डाखुल्डी, ट्यांक रोक्ने अवरोध, बारुदी सुरुङ, ड्रोन र तोपखाना प्रयोग गरिएको छ—रुसलाई ठोस प्रगति गर्नबाट रोकिरहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

युद्धमा हताहतको अनुपात पनि युक्रेनको पक्षमा रहेको बताइएको छ । रिपोर्टअनुसार युद्धभूमिमा हताहतको अनुपात २.५ : १ वा कम्तीमा २ : १ ले युक्रेनको पक्षमा छ ।

रुस र युक्रेन दुवैले आफ्ना सैनिक हताहतको विस्तृत विवरण सार्वजनिक गर्ने गरेका छैनन् । तर CSIS को अनुमानअनुसार युक्रेनका ५ देखि ६ लाख सैनिक मारिएका, घाइते भएका वा बेपत्ता भएका छन्, जुन संख्या रुसको तुलनामा झन्डै आधा मात्र हो ।

रिपोर्टमा भनिएअनुसार रुसका २ लाख ७५ हजारदेखि ३ लाख २५ हजार सैनिक मारिएका छन् भने युक्रेनतर्फ १ लाखदेखि १ लाख ४० हजारसम्म सैनिकको मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ ।

“यी तथ्यांकले देखाउँछ कि रुस कुनै पनि हिसाबले जिततर्फ अघि बढिरहेको छैन,” रिपोर्टका लेखकहरूले निष्कर्ष निकालेका छन्  ।

दोस्रो विश्वयुद्धपछिका प्रमुख शक्तिहरू संलग्न युद्धहरूसँग तुलना गर्दा युक्रेन युद्धमा रुसले भोगेको क्षति अत्यन्तै भयावह रहेको एक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिवेदनले जनाएको छ। सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडिज (CSIS) को रिपोर्टअनुसार, युक्रेनमा रुसले भोगेको क्षति दोस्रो विश्वयुद्धपछि भएका सबै रुसी तथा सोभियत युद्धहरूको कुल क्षतिभन्दा पनि पाँच गुणा बढी रहेको छ।

रिपोर्टअनुसार कोरियन युद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिकाले करिब ५७ हजार सैनिक गुमाएको थियो भने भियतनाम युद्धमा करिब ४७ हजार सैनिकको मृत्यु भएको थियो। तर युक्रेन युद्धमा रुसले भोगेको क्षति यी सबै युद्धहरू—अफगानिस्तान युद्ध र दुईवटा चेचेन युद्धसमेत—जोड्दा आएको कुल क्षतिभन्दा निकै धेरै रहेको उल्लेख गरिएको छ।

यसै महिनाको सुरुमा स्विट्जरल्यान्डमा आयोजित विश्व आर्थिक मञ्च (World Economic Forum) मा नाटोका महासचिव मार्क रुट्टेले डिसेम्बर महिनामा मात्रै रुसले दैनिक एक हजार सैनिक गुमाएको बताएका थिए। “घाइते होइन, सीधै मृत्यु,” उनले भनेका थिए।

उनले थपे, “सन् १९८० को दशकमा अफगानिस्तानमा सोभियत संघले १० वर्षमा २० हजार सैनिक गुमाएको थियो। अहिले भने रुसले एक महिनामै ३० हजार सैनिक गुमाइरहेको छ।”

विदेशी विश्लेषकहरूका अनुसार रुसका लागि नयाँ सैनिक जुटाउन झन्–झन् कठिन हुँदै गएको छ। युरोपमा सुरक्षा तथा सहकार्य संगठन (OSCE) का लागि बेलायतका उपराजदूत जेम्स फोर्डले गत साता दिएको अभिव्यक्तिमा भनेका छन्, “मारिएका र घाइते भएका रुसी सैनिकको संख्या अब दिगो भर्ती र प्रतिस्थापन क्षमताभन्दा धेरै माथि पुगिसकेको छ।”

सन् २०२२ फेब्रुअरीमा युक्रेनमाथि आक्रमण सुरु गर्ने आदेश दिएका रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन का लागि यति ठूलो मानवीय क्षतिको बदलामा देखाउनेजस्तो ठोस उपलब्धि खासै नभएको रिपोर्टले औंल्याएको छ।

CSIS को रिपोर्टअनुसार पछिल्ला दुई वर्षमा केही क्षेत्रमा रुसको भू–भागीय प्रगति दिनको केही गज (yards) मै सीमित रहेको छ, जुन फुटबल मैदानको आधाभन्दा पनि कम दूरी हो। उदाहरणका लागि, चासिभ यारमा दिनको १६ गज, कुपियान्स्कमा २५ गज र पोक्रोभ्स्कमा ७६ गज मात्र प्रगति भएको उल्लेख छ।

रिपोर्टले यी तथ्यांकलाई पहिलो विश्वयुद्धको कुख्यात सोम्मे युद्ध (१९१६) सँग तुलना गरेको छ, जहाँ पाँच महिनासम्म चलेको युद्धमा ब्रिटिश–फ्रेन्च सेनाले जर्मन रक्षाकर्मीविरुद्ध दिनको ९० गजभन्दा कम मात्र प्रगति गरेका थिए।

रिपोर्टको निष्कर्षमा भनिएको छ, पछिल्ला दुई वर्षमा रुसी सेनाले युक्रेनको कुल भू–भागको १.५ प्रतिशतभन्दा कम मात्र नियन्त्रणमा लिन सकेको छ।

युक्रेन युद्धले रुसलाई आन्तरिक रूपमा पनि गहिरो चोट पुर्‍याएको एक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिवेदनले जनाएको छ। सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडिज (CSIS) को रिपोर्टअनुसार युक्रेन युद्धको असरका कारण रुस प्रभावकारी रूपमा विश्वका प्रमुख आर्थिक शक्तिहरूको पंक्तिबाट बाहिरिएको छ।

रिपोर्टमा भनिएको छ, “रुस दोस्रो वा तेस्रो दर्जाको आर्थिक शक्ति बन्दै गइरहेको छ।” घट्दो उत्पादन, कमजोर उपभोक्ता माग, उच्च मुद्रास्फीति र श्रमशक्तिको अभावका कारण सन् २०२५ मा रुसको आर्थिक वृद्धि दर केवल ०.६ प्रतिशत मा सीमित भएको उल्लेख गरिएको छ।

रिपोर्टका अनुसार युद्धले केवल वर्तमान रुसी अर्थतन्त्रलाई मात्र होइन, भविष्यका सम्भावनाहरूलाई समेत गम्भीर रूपमा बोझिलो बनाइरहेको छ।

“हतियार, गोली–बारुद, पोसाक र किल्लाबन्दीजस्ता वस्तुहरूले कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) मा योगदान दिए पनि यसले दीर्घकालीन कल्याण वा पूँजी निर्माणमा कुनै सुधार ल्याउँदैन,” रिपोर्टमा उल्लेख गरिएको छ।

उच्च प्रविधिको क्षेत्रमा पनि रुस पछाडि परेको देखिन्छ। हाल विश्वका शीर्ष १०० प्रविधि कम्पनीमध्ये एउटामात्र पनि रुसी कम्पनी छैन। स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयले सार्वजनिक गरेको कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) सम्बन्धी देशहरूको सूचीकृत मूल्यांकनमा रुस ३६ देशमध्ये २८औँ स्थानमा परेको छ, जहाँ स्पेन, साउदी अरेबिया र मलेसियाजस्ता देशहरू पनि रुसभन्दा अघि छन्।

रिपोर्टले रुसका लागि निराशाजनक तस्वीर प्रस्तुत गरे पनि रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन थप पश्चिमी दबाबबिना शान्ति सम्झौतामा सहमत हुने सम्भावना कम रहेको निष्कर्ष निकालेको छ।

“संयुक्त राज्य अमेरिका र युरोपले अझैसम्म आर्थिक वा सैन्य दबाबलाई पूर्ण रूपमा प्रयोग गर्न सकेका छैनन्। थप पीडा नदिइएसम्म पुटिन वार्तालाई लम्ब्याउँदै युद्ध जारी राख्नेछन्—चाहे त्यसको मूल्य लाखौँ रुसी र युक्रेनीको ज्यान नै किन नहोस्,” रिपोर्टको निष्कर्षमा भनिएको छ।