लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सबैभन्दा बढी चर्चामा रहेका निर्वाचन क्षेत्रमध्ये एक अर्घाखाँची पनि रहेको छ। एक मात्र निर्वाचन क्षेत्र भएको अर्घाखाँची निर्वाचनका बेला सधैँ राष्ट्रिय चासोको केन्द्रमा रहने जिल्लाका रूपमा चिनिँदै आएको छ। यसपटक भने भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा जेलमा रहेका पूर्व सांसद टोपबहादुर रायमाझी बिना नै निर्वाचन हुन गइरहेकाले अर्घाखाँचीको चुनाव विशेष महत्वका साथ हेरिएको छ।

२०६४ सालदेखि लगातार निर्वाचित हुँदै आएका रायमाझी जेल परेपछि अर्घाखाँची लामो समय जनप्रतिनिधिविहीन बन्न पुगेको थियो। अब निर्वाचनमार्फत जिल्लाले नयाँ जनप्रतिनिधि चयन गर्ने तयारी गरेको छ। रायमाझी चुनावी प्रक्रियामा सहभागी हुन नपाए पनि अर्घाखाँचीमा उनी अहिले पनि प्रभावशाली र लोकप्रिय नेता मानिन्छन्।

अर्घाखाँचीको प्रशासनिक संरचना र मतदाता

अर्घाखाँचीमा ६ वटा स्थानीय तह रहेका छन्। सन्धिखर्क नगरपालिकामा १२ वडा, शीतगंगा नगरपालिकामा १४ वडा, भूमिकास्थान नगरपालिकामा १० वडा छन्। त्यस्तै छत्रदेव गाउँपालिकामा ८ वडा, पाणिनी गाउँपालिकामा ८ वडा र मालारानी गाउँपालिकामा ९ वडा रहेका छन्।

निर्वाचन आयोगका अनुसार यस निर्वाचनमा अर्घाखाँचीमा कुल १ लाख ७१ हजार ६ सय ५२ मतदाता मतदान गर्न योग्य छन्। जिल्लाभर २०९ मतदान केन्द्र तोकिएका छन्।

२०७९ को निर्वाचन परिणाम

२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा अर्घाखाँचीबाट नेकपा एमालेका टोपबहादुर रायमाझी विजयी भएका थिए। उनले ४२ हजार ६७५ मत प्राप्त गरेका थिए भने दोस्रो स्थानमा रहेकी नेपाली काँग्रेसकी पुष्पा भुसालले ४० हजार ९४५ मत प्राप्त गरेकी थिइन्। रास्वपाका हरि प्रसाद भुसालले ३ हजार २०० मत प्राप्त गरेका थिए।

समानुपातिकतर्फ भने एमालेले ३७ हजार ४५०, काँग्रेसले २६ हजार ८६५, रास्वपाले ८ हजार ९५१, तत्कालीन माओवादी केन्द्रले ७ हजार ३४२ र राष्ट्रिय जनमोर्चाले ५ हजार ३२७ मत प्राप्त गरेका थिए।

अर्घाखाँचीको राजनीतिक इतिहास

२०४८ र २०५१ सालको निर्वाचनमा अर्घाखाँचीबाट नेपाली काँग्रेसका रेवती भुसाल विजयी भएका थिए। २०५६ मा राष्ट्रिय जनमोर्चाका डिलाराम आचार्य निर्वाचित भए। त्यसपछि २०६४, २०७० र २०७४ मा टोपबहादुर रायमाझी तत्कालीन माओवादीबाट विजयी भए भने २०७९ मा एमालेबाट निर्वाचित भएका थिए।

२०८२ का उम्मेदवार र चुनावी प्रतिस्पर्धा

यस पटक अर्घाखाँचीमा दल र स्वतन्त्र गरी कुल १५ उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन्।

• नेकपा एमालेले पिताम्बर भुसाललाई उम्मेदवार बनाएको छ।

• नेपाली काँग्रेसले **विष्णु प्रसाद खनाल ‘मुस्कान’**लाई उम्मेदवार बनाएको छ।

• राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले जिल्ला अध्यक्ष हरि प्रसाद भुसाललाई उम्मेदवार बनाएको छ।

• नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीबाट रामबहादुर चौहान उम्मेदवार छन्।

• राष्ट्रिय जनमोर्चाले पशुपतिनाथ ढकाललाई उम्मेदवार बनाएको छ।

चुनावी समीकरण र सम्भावित प्रभाव

अर्घाखाँचीमा २०६४ पछि पहिलो पटक टोपबहादुर रायमाझी बिना निर्वाचन हुन लागेको हो। यस कारण चुनावी परिणाम अनुमान गर्न कठिन देखिएको छ। विगतमा यहाँ व्यक्तित्व र साना दलका मतले समेत नतिजा प्रभावित गरेको इतिहास रहेको स्थानीय राजनीतिक विश्लेषकहरू बताउँछन्।

यसपटक एमाले र काँग्रेस दुवैले नयाँ अनुहारलाई उम्मेदवार बनाएका कारण मतदाताले निर्णय गर्न समय लिइरहेको देखिन्छ। देशभर देखिएको रास्वपाको लहरले अर्घाखाँचीमा पनि प्रभाव पार्ने आँकलन गरिएको छ, विशेषगरी युवा पुस्तामा परिवर्तनको चाहना स्पष्ट देखिएको छ।

काँग्रेसभित्र विशेष महाधिवेशनको पक्षमा जिल्ला तहका कार्यकर्ताहरू सक्रिय देखिएका छन् भने एमाले भने विगतमा प्राप्त मत जोगाउन सके मात्रै चुनाव जित्न सकिने निष्कर्षमा पुगेको देखिन्छ।

निर्णायक बन्दै जनमोर्चाको मत

अर्घाखाँचीको संसदीय निर्वाचनमा राष्ट्रिय जनमोर्चाको मतले निर्णायक भूमिका खेल्दै आएको छ। गत निर्वाचनमा समानुपातिकतर्फ जनमोर्चाले ५ हजारभन्दा बढी मत प्राप्त गरेको थियो। यसपटक प्रत्यक्षमा उम्मेदवार भए पनि जित्ने सम्भावना न्यून रहेकाले ती मत काँग्रेस, एमाले र रास्वपातर्फ जाने सम्भावना रहेको स्थानीय विश्लेषण छ।

निष्कर्ष

गठबन्धनविहीन यो निर्वाचनमा अर्घाखाँचीमा एमाले, काँग्रेस र रास्वपाबीच त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धा हुने देखिन्छ। रास्वपाको बढ्दो क्रेज, काँग्रेसको पुनर्जीवनको प्रयास र एमालेको मत जोगाउने संघर्षबीच फागुन २१ ले अर्घाखाँचीलाई नयाँ राजनीतिक दिशातर्फ लैजाने संकेत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।