लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

प्रतिनिधिसभा निर्वाचनअन्तर्गत राजधानी काठमाडौंमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को बलियो लहर देखिएको छ। प्रारम्भिक मतगणनामा रास्वपाका १० जना उम्मेदवार नै प्रतिस्पर्धीहरुभन्दा फराकिलो अन्तरले अगाडि देखिएका छन्।

गएरातिदेखि सुरु भएको मतगणनाको प्रारम्भिक प्रवृत्तिअनुसार काठमाडौंका सबै १० निर्वाचन क्षेत्रमा रास्वपाका उम्मेदवारहरूले अग्रता लिँदै ‘क्लिन स्वीप’तर्फ उन्मुख देखिएका छन्। अघिल्लो आम निर्वाचनमा रास्वपाले काठमाडौंका ४ सिटमा जित हासिल गरेको थियो। यसपटक भने ती क्षेत्रहरूसँगै बाँकी ६ क्षेत्रमा पनि रास्वपा अग्रता लिएर उल्लेखनीय विस्तारको संकेत देखिएको छ।

परम्परागत दलहरूको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

नेपालको संसदीय राजनीतिमा लामो समयदेखि मुख्य प्रतिस्पर्धा नेपाली कांग्रेस र नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) (एमाले) बीच हुँदै आएको छ।

नेपाली कांग्रेसले २००७ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनदेखि नै नेपालको लोकतान्त्रिक राजनीति नेतृत्व गर्दै आएको इतिहास छ। संसदीय व्यवस्था, बहुदलीय लोकतन्त्र र उदार राजनीतिक मूल्यहरूलाई अघि बढाउने प्रमुख शक्ति पनि कांग्रेस नै रह्यो।

उता एमालेले २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि कम्युनिष्ट विचारधारालाई संसदीय राजनीतिक संरचनाभित्र संस्थागत गर्दै देशव्यापी प्रभाव विस्तार गरेको थियो। ग्रामीण क्षेत्रदेखि शहरी मतदातासम्म एमालेले सशक्त संगठन निर्माण गरेको थियो।

यी दुई दलले विगत तीन दशकभन्दा बढी समय नेपालको सरकार निर्माण, नीति निर्माण र राज्य सञ्चालनमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेका छन्। राजधानी काठमाडौंमा पनि लामो समयसम्म यही दुई दलबीचको प्रतिस्पर्धाले चुनावी नतिजा निर्धारण गर्ने गरेको थियो।

परम्परागत राजनीतिक शैलीप्रति बढ्दो असन्तुष्टि

तर पछिल्ला वर्षहरूमा भ्रष्टाचार, सुशासनको अभाव, दलभित्रको गुटबन्दी तथा राजनीतिक अस्थिरताजस्ता विषयले परम्परागत दलप्रति जनअसन्तुष्टि बढ्दै गएको विश्लेषण गरिन्छ।

विशेषगरी शहरी युवापुस्तामाझ राजनीतिक दलहरू परिवर्तनभन्दा सत्ता केन्द्रित राजनीतिमा अल्झिएको भन्ने धारणा बलियो बन्दै गएको छ। त्यसैले वैकल्पिक राजनीतिक शक्ति र नयाँ अनुहारप्रति मतदाताको आकर्षण क्रमशः बढेको देखिन्छ।

नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय

यही पृष्ठभूमिमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी जस्ता नयाँ दलहरूले छोटो समयमै उल्लेखनीय जनसमर्थन पाउन थालेका छन्। सञ्चारकर्मी तथा सार्वजनिक जीवनबाट राजनीतिमा आएका व्यक्तित्वहरू, स्वतन्त्र छवि र भ्रष्टाचारविरुद्धको कडा एजेन्डाले रास्वपाले शहरी क्षेत्रमा लोकप्रियता कमाएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

काठमाडौंजस्तो शिक्षित, सचेत र सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय मतदाता भएको क्षेत्रमा यस्तो नयाँ राजनीतिक शक्तिले तीव्र प्रभाव पार्नु स्वाभाविक मानिन्छ। त्यसैले अहिलेको प्रारम्भिक मतपरिणामलाई धेरै विश्लेषकहरूले “राजधानीको राजनीतिक मनोविज्ञानमा आएको परिवर्तन” का रूपमा व्याख्या गरिरहेका छन्।

वर्तमान प्रवृत्तिको अर्थ

यदि मतगणनाको अन्तिम परिणाम पनि यही प्रवृत्तिअनुसार आयो भने काठमाडौंको राजनीतिक समीकरणमा ठूलो परिवर्तन देखिने सम्भावना छ।

यसले परम्परागत दलहरूलाई आफ्नो संगठन, नेतृत्व शैली र नीति प्राथमिकतामा गम्भीर पुनरावलोकन गर्न बाध्य पार्न सक्छ। साथै नयाँ पुस्ताको राजनीतिक आकांक्षा र सुशासनको मागलाई सम्बोधन नगरे परम्परागत दलहरूको प्रभाव शहरी क्षेत्रमा क्रमशः घट्न सक्ने संकेत पनि यसले दिएको विश्लेषण गरिएको छ।

राजधानीको मतपरिणामले राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले आगामी केही दिनमा आउने अन्तिम नतिजालाई राजनीतिक वृत्तले अत्यन्त चासोका साथ हेरिरहेको छ।