बुटवल। प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका पछिल्ला परिणामहरूले नेपालको राजनीतिमा उल्लेखनीय परिवर्तनको संकेत दिएका छन्। हालसम्म प्राप्त विवरणअनुसार प्रत्यक्षतर्फ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का उम्मेदवारहरू १९ स्थानमा विजयी भएका छन्। यसको तुलनामा नेपाली कांग्रेस केवल ५ स्थानमा सीमित देखिएको छ भने नेकपा एमाले १ स्थानमा मात्र जित निकाल्न सफल भएको छ।

यस परिणामले परम्परागत दलहरूको राजनीतिक पकड कमजोर बन्दै गएको र नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय भइरहेको संकेत दिएको राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

रास्वपाका उम्मेदवारको उच्च मत

प्रत्यक्ष निर्वाचनमा पराजित भए पनि रास्वपाका धेरै उम्मेदवारहरूले उल्लेखनीय मत प्राप्त गरेका छन्, जसले पार्टीको राष्ट्रिय मत प्रतिशत बलियो बनाएको छ।

मोरङ–६ मा रुबिना आचार्यले ५५ हजार ५१३ मत प्राप्त गर्दै रास्वपाको जनआधार उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको संकेत दिएकी छन्। धनुषा–३ का मनिष झाले ४३ हजार १४२ मत प्राप्त गरेका छन् भने कास्की–३ की बिना गुरुङले ३७ हजार ७५० मत ल्याएकी छन्।

त्यस्तै काठमाडौं–१० का प्रदीप बिष्टले ३७ हजार ४६९, मोरङ–४ का सन्तोष राजवंशीले ३६ हजार ८५९, काठमाडौं–९ का डोलप्रसाद अर्यालले ३५ हजार ०९३ मत प्राप्त गरेका छन्। महोत्तरी–१ का प्रमोदकुमार महतोले ३४ हजार ६३६ मत ल्याएका छन् भने बाँके–१ का सुरेश कुमार चौधरीले ३२ हजार ७९२ मत प्राप्त गरेका छन्।

त्यस्तै कास्की–२ का उत्तमप्रसाद पौडेलले ३१ हजार ९११, काठमाडौं–५ का सस्मित पोखरेलले ३० हजार ६३७, काठमाडौं–४ का पुकार बमले २९ हजार १४२ मत ल्याएका छन्। बाँके–३ का खगेन्द्र सुनारले २९ हजार ५५१ मत प्राप्त गरेका छन्।

यसैगरी स्याङ्जा–१ का धनञ्जय रेग्मीले २९ हजार ०७१, रुपन्देही–४ का कन्हैया बनियाँले २८ हजार ०६६, काठमाडौं–७ का गणेश पराजुलीले २७ हजार ८०५ मत प्राप्त गरेका छन्। काठमाडौं–६ का शिशिर खनालले २६ हजार ६९९ तथा काठमाडौं–८ का विराजभक्त श्रेष्ठले २४ हजार ५९२ मत ल्याएका छन्।

कांग्रेसका मत अपेक्षाभन्दा कमजोर

यता नेपाली कांग्रेसका केही उम्मेदवारले अपेक्षाभन्दा कम मत प्राप्त गरेका छन्। दैलेख–१ की बासना थापाले १२ हजार ३७२, तेह्रथुम–१ का सन्तोष सुब्बाले ११ हजार ५६१, रसुवा–१ का मोहन आचार्यले १० हजार ६५६ मत प्राप्त गरेका छन्।

हिमाली जिल्लाहरूमा मतदाता संख्या कम हुने कारण मुस्ताङ–१ का योगेश गौचन थकालीले ३ हजार ३०० र मनाङ–१ का टेकबहादुर गुरुङले २ हजार ४१५ मत मात्र प्राप्त गरेका छन्।

परम्परागत दल किन कमजोर ?

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यसपटकको परिणामले मतदाताको मनोविज्ञानमा ठूलो परिवर्तन आएको देखाउँछ।

पहिलो, भ्रष्टाचार, गुटबन्दी र पुरानो नेतृत्वप्रति असन्तुष्टि बढ्दै गएको छ। कांग्रेस र एमालेजस्ता पुराना दलहरूभित्रको आन्तरिक संघर्ष र नेतृत्वप्रति विश्वास घट्दा मतदाताले विकल्प खोजेको देखिन्छ।

दोस्रो, युवा मतदाताको मनोविज्ञान परिवर्तन भएको छ। सामाजिक सञ्जाल, पारदर्शिता र नयाँ नेतृत्वको माग बढ्दै जाँदा रास्वपा जस्ता दलहरूलाई लाभ पुगेको देखिन्छ।

तेस्रो, शहरी क्षेत्रमा नयाँ राजनीति को माग बलियो देखिएको छ। काठमाडौं, कास्की, मोरङजस्ता क्षेत्रहरूमा रास्वपाका उम्मेदवारले उल्लेखनीय मत प्राप्त गर्नु यसको संकेत मानिएको छ।

समानुपातिकतर्फ प्रभाव

प्रत्यक्ष निर्वाचनमा पराजित भए पनि उच्च मत प्राप्त गर्ने उम्मेदवारहरूले दलको समग्र मत प्रतिशत बढाउने हुँदा समानुपातिक सांसद चयनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गर्छन्।

रास्वपाका धेरै उम्मेदवारले २५ हजारदेखि ५० हजारभन्दा बढी मत ल्याएको अवस्थामा समानुपातिक गणनामा पार्टीलाई ठूलो लाभ पुग्ने सम्भावना रहेको विश्लेषण गरिएको छ।

अर्कोतर्फ कांग्रेसका केही क्षेत्रमा कम मत आउँदा समानुपातिकतर्फ अपेक्षित लाभ कम हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ।

२०८४ को राजनीतिमा संकेत

विश्लेषकहरूका अनुसार यसपटकको निर्वाचन परिणामले २०८४ को निर्वाचनको राजनीतिक आधार तयार भइरहेको देखाउँछ।

यदि यही प्रवृत्ति जारी रह्यो भने आगामी निर्वाचनमा परम्परागत दलहरूको वर्चस्व घट्दै जाने र नयाँ दलहरू निर्णायक शक्तिको रूपमा स्थापित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यसले नेपालको राजनीतिमा नयाँ पुस्ताको नेतृत्व, पारदर्शिता र वैकल्पिक राजनीतिक संस्कृतिको माग अझ तीव्र रूपमा उठ्ने संकेत दिएको छ।