लोकनाथ शर्मा, बुटवल ।

भारतले नेपालतर्फ हुने चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएपछि त्यसलाई लिएर विभिन्न राजनीतिक, आर्थिक तथा सामाजिक वृत्तमा बहस सुरु भएको छ। कतिपयले यसलाई तत्कालीन समस्या र अभावको संकेतका रूपमा हेरेका छन् भने केही विश्लेषकहरूले यसलाई नेपालका लागि आत्मनिर्भर बन्ने “सुनौलो अवसर” का रूपमा लिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालले विगतमा पनि भारतबाट विभिन्न वस्तुमा प्रतिबन्ध तथा नाकाबन्दीको अनुभव गरिसकेको छ। यस्तो अवस्थामा अत्यधिक आयात–निर्भर अर्थतन्त्र दीर्घकालीन रूपमा जोखिमपूर्ण हुने भन्दै अब उत्पादनमुखी नीतिमा जोड दिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

विशेषगरी चिनीको सन्दर्भमा नेपालभित्रै बन्द भएका तथा मन्द गतिमा सञ्चालन भएका चिनी उद्योगहरू पुनः सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने आवाज उठ्न थालेको छ। किसानलाई उखु खेतीमा पर्याप्त अनुदान, सिँचाइ, मल तथा बजार सुनिश्चितता उपलब्ध गराएर आन्तरिक उत्पादन वृद्धि गर्न सकिने धारणा व्यक्त गरिएको छ।

अर्थविश्लेषकहरू भन्छन् “यदि नेपालले आफ्नै उत्पादन क्षमता बढाउन सक्यो भने चिनी मात्र होइन, अन्य दैनिक उपभोग्य वस्तुमा पनि आत्मनिर्भर बन्न सक्ने आधार तयार हुन्छ।”

यसैबीच केही विश्लेषकहरूले उत्तरतर्फको छिमेकी चीनले पनि भविष्यमा कुनै वस्तु निर्यातमा रोक लगाए नेपाल थप संकटमा पर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार नेपाल अहिले भारतसँग अत्यधिक परनिर्भर अवस्थामा पुगेको छ।

उनीहरूको भनाइमा भारतले केही दिन मात्र नाकाबन्दी गरे पनि आपूर्ति प्रणाली प्रभावित हुने, उद्योगधन्दा ठप्प हुने, निर्माण कार्य अवरुद्ध हुने, बैंक तथा वित्तीय क्षेत्र दबाबमा पर्ने, शेयर बजार प्रभावित हुने जस्ता जोखिम देखिने गरेका छन्।

यस कारण अब सरकारले युद्धस्तरमा उद्योगधन्दा सञ्चालन, कृषि उत्पादन वृद्धि, स्थानीय उत्पादन संरक्षण, वैकल्पिक ऊर्जा, खाद्य तथा औद्योगिक आत्मनिर्भरता जस्ता क्षेत्रमा दीर्घकालीन नीति ल्याउनुपर्ने माग उठेको छ।

यद्यपि विश्लेषकहरूले नेपालले आत्मनिर्भरता तर्फ अघि बढ्दै गर्दा दुवै छिमेकी मुलुक भारत र चीनसँग सन्तुलित, कूटनीतिक तथा सहयोगात्मक सम्बन्ध कायम राख्नु आवश्यक रहेको बताएका छन्।

उनीहरूका अनुसार “नेपाल आत्मनिर्भर नहुँदासम्म मित्रराष्ट्रहरूसँगको आर्थिक तथा कूटनीतिक सम्बन्धलाई मजबुत राख्दै राष्ट्रिय उत्पादन वृद्धि गर्नु नै बुद्धिमानी हुनेछ।”

राजनीतिक दल तथा सरकारलाई दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षा, उत्पादनमुखी विकास र राष्ट्रिय आत्मनिर्भरताका लागि ठोस रणनीति बनाउनुपर्ने दबाब पनि बढ्दै गएको छ।

अन्त्यमा धेरैले अहिलेको परिस्थितिलाई “चेतावनी” मात्र नभई “सुधारको अवसर” का रूपमा लिनुपर्ने बताएका छन्।

“जे हुन्छ, राम्रोका लागि हुन्छ। जय देश, जय जनता१”