हामी प्रायः नेपाललाई संस्कार, सभ्यता र मानवीय मूल्यहरूले भरिएको समाज भनेर गर्व गर्छौं। महिलाको सम्मान हाम्रो संस्कृति हो भन्ने कुरा बारम्बार दोहोर्‍याउँछौँ । तर वास्तविकता के छ भने आज पनि धेरै नेपाली महिलाहरू आफ्नै घर, कार्यस्थल, सार्वजनिक यातायात र समाजका विभिन्न क्षेत्रमा असुरक्षित महसुस गरिरहेका छन्। जब महिलाले आफ्नो सुरक्षाको लागि निरन्तर डर बोकेर बाँच्नुपर्छ, तब हामीले आफूलाई कति सभ्य समाज भन्न मिल्छ भन्ने प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ।

घरेलु हिंसा नेपाली समाजको यस्तो पीडा हो, जुन धेरैजसो अवस्थामा घरका चार भित्ताभित्रै थुनिएर बस्छ। कुटपिट, गालीगलौज, मानसिक यातना, आर्थिक नियन्त्रण वा अपमानजनक व्यवहारलाई अझै पनि धेरै परिवारले “घरभित्रको कुरा” भन्दै ढाकछोप गर्ने प्रयास गर्छन्। परिणामस्वरूप, पीडित महिलाहरूले वर्षौँसम्म अन्याय सहन बाध्य हुनुपर्छ। सम्बन्ध जोगाउने नाममा, सन्तानको भविष्यको चिन्तामा वा समाजले के भन्ला भन्ने डरले उनीहरू आफ्ना पीडाहरू मनभित्रै दबाइरहेका हुन्छन्।

समाज बदलिएको भनिए पनि महिलामाथि हुने हिंसाका स्वरूपहरू नयाँ-नयाँ रूप लिएर देखा परिरहेका छन्। कहिले घरेलु हिंसा, कहिले यौन दुर्व्यवहार, कहिले साइबर उत्पीडन, त कहिले हत्या र बलात्कारजस्ता जघन्य अपराधका समाचारहरू हाम्रो दैनिक जीवनको हिस्सा बन्न थालेका छन्। यो केवल अपराधको संख्या बढेको संकेत मात्र होइन, हाम्रो सामाजिक चेतना र संवेदनशीलतामाथिको गम्भीर प्रश्न पनि हो।

अझ दुःखको कुरा के छ भने कतिपय अवस्थामा पीडित महिलाले न्याय खोज्दा नै अनेक प्रश्नहरूको सामना गर्नुपर्छ। अपराधीलाई भन्दा पीडितलाई दोषी देख्ने मानसिकता अझै समाजका केही तहमा जीवित छ। यही सोचले धेरै महिलालाई बोल्नुअघि नै मौन बन्न बाध्य बनाएको छ। तर मौनताले समस्या समाधान गर्दैन, बरु अन्यायलाई अझ बलियो बनाउँछ। महिला सुरक्षाको विषयलाई केवल महिलाको समस्या भनेर सीमित गर्न मिल्दैन। यो सम्पूर्ण समाजको जिम्मेवारी र सरोकारको विषय हो। एउटी महिला असुरक्षित हुँदा त्यसको असर परिवार, समुदाय र राष्ट्रसम्म पुग्छ। त्यसैले महिला हिंसाविरुद्धको लडाइँ कुनै एक वर्गको अभियान होइन, सभ्य समाज निर्माणको आधारभूत आवश्यकता हो।

आज आवश्यक परेको कुरा केवल भाषण र नाराहरू होइन, व्यवहारमा देखिने परिवर्तन हो। कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायहरू जिम्मेवार बन्नुपर्छ। पीडितले छिटो, सहज र निष्पक्ष न्याय पाउनुपर्छ। विद्यालयदेखि समुदायसम्म सम्मान, समानता र मानव अधिकारका मूल्यहरूलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्छ। महिलालाई संरक्षणको वस्तु होइन, अधिकार सम्पन्न नागरिकका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ।

सभ्य समाजको वास्तविक परिचय त्यसबेला देखिन्छ, जब महिलाले घर फर्किँदा डर महसुस गर्नुपर्दैन, जब कार्यस्थलमा सम्मान सुरक्षित हुन्छ, जब छोरीले आफ्नो सपना पछ्याउँदा असुरक्षाको सामना गर्नुपर्दैन। विकासका ठूला योजना, अग्ला भवन र आकर्षक नीतिहरूले मात्र समाज सभ्य बन्दैन; महिलाको सुरक्षा, सम्मान र स्वतन्त्रता सुनिश्चित हुँदा मात्र सभ्यताको वास्तविक अर्थ स्थापित हुन्छ।

त्यसैले आजको सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न यही हो, यदि महिलाहरू अझै आफ्नै समाजमा सुरक्षित छैनन् भने हामी आफूलाई सभ्य समाज भन्न कत्तिको योग्य छौं? यो प्रश्न केवल सरकारका लागि होइन, हामी सबैका लागि हो। जबसम्म महिलाले निर्धक्क भएर बाँच्ने वातावरण प्राप्त गर्दैनन्, तबसम्म सभ्य समाजको हाम्रो सपना अधुरै रहनेछ।