विश्व ब्रेल दिवस हरेक वर्ष जनवरी ४ मा मनाइन्छ। यो दिन विश्वभर अन्धोपन र आंशिक दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूका लागि ब्रेललाई संचारको माध्यमको रूपमा महत्व दिन सचेतना फैलाउन मनाइन्छ। सन् २०१८ मा, संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले ब्रेल प्रणालीका सर्जक लुइस ब्रेलप्रति श्रद्धाञ्जलि स्वरूप जनवरी ४ लाई विश्व ब्रेल दिवसको रूपमा घोषणा गर्ने निर्णय गर्यो।

 लोकसारथि, पुस २०, शनिबार ।

ब्रेलको महत्त्व

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुमान अनुसार, विश्वभर कम्तीमा २.२ अर्ब मानिसहरू नजिकको वा टाढाको दृष्टि कमजोरीबाट पीडित छन्। यीमध्ये करिब एक अर्ब, अर्थात् लगभग आधा केसहरू त्यस्ता छन्, जसमा दृष्टि कमजोरी रोक्न सकिन्थ्यो वा अहिले पनि समाधान गर्न बाँकी छ।

ब्रेललाई संयुक्त राष्ट्रसंघले “वर्णमाला र संख्यात्मक प्रतीकहरूको स्पर्शयोग्य प्रतिनिधित्व” भनेर वर्णन गरेको छ, जसमा प्रत्येक अक्षर र संख्या, साथै संगीत, गणित र वैज्ञानिक प्रतीकहरू पनि प्रतिनिधित्व गर्न छवटा बिन्दुहरूको प्रयोग गरिन्छ।

ब्रेलको आविष्कारक लुइस ब्रेलको नाममा राखिएको यो प्रणाली अन्धोपन र आंशिक दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूले विश्वभर पुस्तक र पत्रिका पढ्न प्रयोग गर्छन्।

लुइस ब्रेलबारे मुख्य तथ्यहरू

• जन्म र बाल्यकाल:
  ब्रेल कोडका आविष्कारक लुइस ब्रेलको जन्म जनवरी ४, १८०९ मा फ्रान्सको कुप्रे भन्ने ठाउँमा भएको थियो। तीन वर्षको उमेरमा उनी आफ्ना बुबाको कार्यशालामा खेल्दै गर्दा तीखो औजारले उनको आँखामा चोट पुर्‍यायो। उत्कृष्ट उपचार गराइए पनि, संक्रमण अर्काे आँखामा पनि फैलियो, जसका कारण उनी पूर्णरूपमा दृष्टिविहीन भए।
• शिक्षा र अनुसन्धान:
  नेसनल ब्रेल प्रेसका अनुसार, लुइस ब्रेल सन् १८२५ मा पेरिसको नेसनल इन्स्टिच्युट फर ब्लाइन्ड युथमा विद्यार्थी थिए। त्यहाँ उनले कागजमा प्वालहरू पार्दै अक्षर र संख्याहरूलाई तथ्यात्मक रूपमा प्रतिनिधित्व गर्न थप प्रभावकारी तरिका खोज्न प्रयास गरे। त्यस समयमा उनी र अरू विद्यार्थीहरूले औंलाले उठेका प्रिन्ट अक्षरहरूको रेखा मात्र पच्छ्याएर पढाइ गर्थे।
• प्रेरणा:
  लुइस ब्रेलले उभिएका बिन्दुहरू (embossed dots) प्रयोग गरेर अक्षरहरू प्रतिनिधित्व गर्ने प्रेरणा चार्ल्स बार्बियरबाट पाए। बार्बियर नेपोलियनको सेनाका सेवानिवृत्त तोप अधिकृत थिए, जसले नोट लेख्ने प्रणाली प्रदर्शन गरेका थिए।
• पहिलो पुस्तक र ब्रेल प्रणालीको स्वीकृति:
  सन् १८२९ मा, लुइस ब्रेलले आफ्नो पहिलो पुस्तक प्रकाशन गरे, जुन ब्रेल लिपिमा लेखिएको थियो। यो पुस्तक तीन खण्डको “मोड अफ राइटिङ वर्ड्स, म्युजिक, एन्ड प्लेन सङ्स बाई मीन अफ डट्स, फर युज बाई द ब्लाइन्ड एन्ड अर्रेन्ज्ड फर देम” नामक थियो।
  धेरै विरोधको सामना गरेपछि, सन् १८५४ मा पेरिसको इन्स्टिच्युटले ब्रेल प्रणालीलाई अन्ततः स्वीकार गर्‍यो। यो लुइस ब्रेलको निधन (४३ वर्षको उमेरमा) भएको करिब दुई वर्षपछि मात्र सम्भव भएको थियो।
• ब्रेलको द्विशतवार्षिकी उत्सव:
  सन् २००९ मा विश्वले लुइस ब्रेलको जन्मको द्विशतवार्षिकी (२०० वर्ष) मनायो।