लोकसारथि, २० पुस, शनिबार । नेपालको राजनीतिक परिदृश्य एक उथलपुथलपूर्ण इतिहासले निर्माण गरेको छ, जसमा राजतन्त्र, नागरिक द्वन्द्व, र लोकतन्त्रमा संक्रमणले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। २०२४ को नोभेम्बरमा सम्पन्न शान्तिपूर्ण आमनिर्वाचनपछि देशले जटिल राजनीतिक वातावरण सामना गरिरहेको छ, तर स्थायित्व अझै टाढा छ। आगामी दिनमा नेपालले आफ्नो लोकतान्त्रिक प्रक्रिया र शासनमा महत्त्वपूर्ण चुनौतीहरू सामना गर्नुपर्ने देखिन्छ।

ऐतिहासिक परिप्रेक्ष्य

1. राजतन्त्रात्मक शासन: नेपालको राजनीतिक इतिहास राजतन्त्रमा आधारित रहेको छ। १९५१ मा राणा शासनको अन्त्य र १९९० मा संवैधानिक राजतन्त्रको स्थापना जस्ता महत्त्वपूर्ण घटनाहरू यसका उदाहरण हुन्।
2. नागरिक द्वन्द्व: १९९६ देखि २००६ सम्म चलेको माओवादी विद्रोहले हजारौंको मृत्यु र ठूलो राजनीतिक उथलपुथल निम्त्यायो। यसले २००८ मा राजतन्त्रको अन्त्य र नेपाललाई गणतन्त्र घोषणा गर्न बाध्य बनायो।
3. संवैधानिक विकास: २०१५ मा नयाँ संविधानको स्वीकृतिले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक संरचनामा प्रवेश गराउन महत्त्वपूर्ण योगदान दियो, जसले जनताको विविध आवश्यकताहरू सम्बोधन गर्न खोज्यो।

वर्तमान राजनीतिक परिदृश्य

1. पोस्ट-निर्वाचन परिदृश्य: आमनिर्वाचनपछि नेपालको राजनीतिक दृश्य गठबन्धन सरकारद्वारा सञ्चालन भइरहेको छ। यद्यपि, सत्तारूढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) भित्रको आन्तरिक विवादले अस्थिरता निम्त्याएको छ।
2. न्यायालयको प्रभाव: सर्वोच्च अदालतका पछिल्ला फैसलाहरूले प्रतिनिधिसभा पुनर्स्थापना गरेका छन्, जसले राजनीतिक उथलपुथलका बीचमा लोकतान्त्रिक मान्यताहरू कायम राख्न न्यायपालिकाको भूमिकालाई देखाएको छ।
3. शासनमा चुनौतीहरू: प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको नेतृत्वप्रति अधिनायकवादी प्रवृत्तिको आरोप लागेको छ, जसले लोकतान्त्रिक सिद्धान्त र कानूनी शासनप्रति चिन्ता उत्पन्न गरेको छ।

भविष्यका सम्भावनाहरू

1. अस्थिरताको सम्भावना: निरन्तर अन्तरपार्टी विवाद र समयअघि निर्वाचनको सम्भावनाले नेपाललाई विगतका चुनौतीहरूको स्मरण गराउँदै थप राजनीतिक अस्थिरतामा लैजाने खतरा देखिन्छ।
2. एकताको आवश्यकता: नेपालले अघि बढ्नका लागि राजनीतिक दलहरूले गुटगत विवादभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने र सहकार्यपूर्ण वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
3. अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरू: भारत र चीनको बीचमा रहेको नेपालको भू-राजनीतिक अवस्थाले यसको राजनीतिक गतिशीलतालाई प्रभावित गर्न जारी रहनेछ। यसका लागि सन्तुलित परराष्ट्र नीतिको आवश्यकता छ।

निष्कर्ष

नेपालको राजतन्त्रबाट गणतन्त्रमा संक्रमणको यात्रा चुनौतीपूर्ण भए तापनि यसले लोकतान्त्रिक आकांक्षाहरूको मार्गप्रशस्त गरेको छ। वर्तमान राजनीतिक परिदृश्यको व्यवस्थापन गर्दै गर्दा स्थायित्व, एकता, र लोकतान्त्रिक सिद्धान्तहरूको पालना गर्न जरुरी छ। आगामी वर्षहरूले नेपालको लोकतन्त्रलाई संस्थागत गर्न र जनताको विविध आकांक्षाहरू पूरा गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछन्।