लोकसारथि, २ फाल्गुन । भ्यालेन्टाइन डे (Valentine’s Day) हरेक वर्ष फेब्रुअरी १४ मा प्रेम दिवसको रूपमा विश्वभर मनाइन्छ। यो दिन प्रेम, स्नेह, मित्रता र आत्मीय सम्बन्धको प्रतीक मानिन्छ। भ्यालेन्टाइन डे को उत्पत्ति, इतिहास, र यसको मनाइने परम्परालाई लिएर विभिन्न किंवदन्तीहरू प्रचलित छन्।

१. भ्यालेन्टाइन डे को ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

भ्यालेन्टाइन डे को इतिहास रोमन साम्राज्यकालसम्म पुग्छ। यस दिनको नाम सन्त भ्यालेन्टाइन (Saint Valentine) नामका एक रोमन पादरीसँग जोडिएको छ।

(क) रोमन साम्राज्य र प्रेमको विद्रोह

तेस्रो शताब्दीको समयमा, रोमका सम्राट क्लाउडियस द्वितीय (Claudius II) ले सैनिकहरूलाई बिहे गर्न निषेध गरेका थिए। उनको विश्वास थियो कि अविवाहित पुरुषहरू युद्धमा अझ प्रभावकारी हुन्छन्। तर, सन्त भ्यालेन्टाइन ले यो नियमको विरोध गर्दै प्रेममा परेका जोडीहरूको गुपचुप विवाह गराइरहेका थिए।

जब यो कुरा सम्राट क्लाउडियसलाई थाहा भयो, उनले सन्त भ्यालेन्टाइनलाई पक्राउ गरी मृत्युदण्डको सजाय सुनाए। फेब्रुअरी १४ कै दिन उनलाई फाँसी दिइएको विश्वास गरिन्छ। मृत्यु अघि उनले आफ्नी जेलरकी छोरीलाई लेखेको प्रेमपत्रमा “तिम्रो भ्यालेन्टाइन” भनेर हस्ताक्षर गरेका थिए। यही कारणले यो दिन प्रेम दिवसको रूपमा चिनिन थाल्यो।

(ख) लुपरकालिया पर्वसँग सम्बन्ध

भ्यालेन्टाइन डे लाई रोमनहरूको लुपरकालिया (Lupercalia) नामक पर्वसँग पनि जोडिन्छ। यो पर्व फेब्रुअरी १३-१५ सम्म मनाइन्थ्यो। लुपरकालिया प्रजनन र उर्वरता पर्व थियो, जसमा महिलाहरूको नाम लटरीमार्फत पुरुषहरूसँग जोडी बनाइन्थ्यो। पछि, चर्चले यस पर्वलाई खारेज गर्दै सन्त भ्यालेन्टाइनको सम्झनामा प्रेम दिवसको रूपमा मनाउने चलन सुरु गर्यो।

२. आधुनिक भ्यालेन्टाइन डे को विकास

भ्यालेन्टाइन डे १४ औं शताब्दीमा इंग्ल्यान्डका कवि जेफ्री चौसर (Geoffrey Chaucer) को लेखन मार्फत प्रेमसँग अझ प्रस्ट रूपमा जोडिएको पाइन्छ। १८ औं शताब्दीबाट पत्र लेख्ने, प्रेमिल सन्देश दिने, फुल, चकलेट आदान-प्रदान गर्ने परम्परा सुरु भयो।

१८४० तिर अमेरिकाकी एस्थर हाउल्यान्ड (Esther Howland) ले भ्यालेन्टाइन कार्डहरू व्यावसायिक रूपमा उत्पादन गर्न थालेपछि यो दिन व्यापक रूपमा लोकप्रिय बन्यो। अहिले यो दिन प्रेम प्रस्ताव, उपहार आदान-प्रदान, विवाह प्रस्ताव र विशेष कार्यक्रमहरूसँग मनाइन्छ।

३. भ्यालेन्टाइन डे को नेपाल र विश्वमा प्रभाव

नेपालमा पनि पछिल्ला वर्षहरूमा भ्यालेन्टाइन डे युवा पुस्तामा लोकप्रिय बन्दै गएको छ। विशेषगरी शहरी क्षेत्रहरूमा प्रेम जोडीहरूले फूल, चकलेट, उपहार साटासाट गर्दै यो दिन मनाउँछन्।

विश्वभर आज यो दिन प्रेमको अभिव्यक्ति गर्ने विशेष पर्व बनेको छ। यो अवसरमा प्रेम जोडीहरूबीच मात्र नभई, साथीभाइ, परिवार र प्रियजनहरूसँग प्रेम साटासाट गर्ने चलन छ।

४. निष्कर्ष

भ्यालेन्टाइन डे केवल प्रेम जोडीहरूका लागि मात्र नभई, आफन्त, साथीभाइ, र समाजका हरेक सम्बन्धलाई सुदृढ गर्ने माध्यम पनि हो। यसको वास्तविक सार प्रेम, सम्मान, र आत्मीय सम्बन्धको प्रवर्धनमा निहित छ।

तर, यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि बुझेर नै यो दिनलाई मनाउनु अझ अर्थपूर्ण हुन सक्छ। चाहे सन्त भ्यालेन्टाइनको प्रेम र साहसको सम्झनामा होस् वा आधुनिक प्रेम उत्सवको रूपमा, भ्यालेन्टाइन डे प्रेम र सौहार्दको प्रतीकका रूपमा सधैं विशेष रहनेछ। ❤️