लोकसारथि, ४ चैत । लक्ष्मणले सीताको सुरक्षाका लागि कुटियाको बाहिर खींचेको रेखामा वास्तवमा कस्तो शक्ति थियो जसका कारण रावण डराएको थियो? के त्यो रेखा कुनै लेजर प्रविधिले भरिएको थियो?

जब सीताले श्रीरामलाई खोज्न लक्ष्मणलाई जबरजस्ती कुटियाबाट बाहिर पठाइन्, तब लक्ष्मणले अनिच्छासाथ कुटियाबाट निस्किए। उनलाई थाहा थियो कि उनी गएपछि सीता कुनै संकटमा पर्न सक्छिन्। त्यसैले उनले आफ्नो वाणको सहायताले कुटियाको वरिपरि एक सुरक्षात्मक रेखा खींचे, जसलाई पछि “लक्ष्मण रेखा” भनियो। केहीले यसलाई जादुई रेखा भन्छन् भने केहीले यसलाई कुनै विशेष प्रविधियुक्त शक्ति भएको भन्छन्।

प्राचीन भारतमा लेजर प्रविधि थियो?

केही शास्त्रहरूका अनुसार लेजर प्रविधि प्राचीन भारतमा परिचित थियो र विभिन्न कामहरूमा यसको उपयोग पनि गरिन्थ्यो। तर लक्ष्मण रेखा वास्तवमै थियो कि थिएन भन्ने कुरा अझै बहसको विषय छ।

वाल्मीकि रामायण र रामचरितमानसमा लक्ष्मण रेखाको उल्लेख छैन

वाल्मीकि रामायणलाई सबैभन्दा प्रमाणिक मानिन्छ। यसमा कतै पनि लक्ष्मण रेखाको उल्लेख छैन। रामचरितमानसमा पनि प्रत्यक्ष उल्लेख नभएर लंका काण्डमा रावणकी पत्नी मंदोदरीले यसबारे चर्चा गरेकी छिन्।

वाल्मीकि रामायणको अरण्यक काण्डको ४५औँ सर्ग अनुसार, सीता लक्ष्मणसँग रिसाएपछि उनले श्रीरामलाई खोज्न निस्कनुपर्यो। तर रामायणमा कतै पनि उल्लेख छैन कि उनले कुनै सुरक्षा रेखा बनाए।

जब लक्ष्मण कुटियाबाट बाहिरिए, तब रावण साधुको भेषमा आएर सीतालाई छलपूर्वक हरण गरे। रामायणमा उल्लेख छ कि सीताले उनलाई सत्कारस्वरूप आसन र फल प्रदान गरिन्। जब रावणले आफ्नो वास्तविक परिचय खुलाए, तब उनले सीतालाई बलपूर्वक लिएर गएका थिए।

के लक्ष्मण अभिमंत्रित रेखा बनाउन जान्दथे?

शास्त्रअनुसार, लक्ष्मण “सोमतिती विद्या” भन्ने एक रहस्यमयी विद्याका जानकार थिए। यो विद्या महाभारतसम्म प्रचलित रहेको बताइन्छ। केही शास्त्रहरूका अनुसार, यो विद्या वेदमन्त्रहरूको कोड थियो, जसलाई एक विशेष यन्त्रसँग जोडिएको मानिन्छ।

यस यन्त्रले जल, वायु र अग्निका परमाणुहरूलाई सोस्ने र तिनलाई विद्युत तथा अग्निशक्ति उत्पन्न गर्न प्रयोग गरिन्थ्यो। यदि कोड उल्टो गरियो भने, तिनले अग्नि र विद्युतका परमाणुहरू फाल्न थाल्थे, जसबाट लेजर किरणजस्ता प्रभाव उत्पन्न हुने बताइन्छ।

ऋषिहरूको अनुसार लक्ष्मण रेखा

ऋंगि ऋषिका अनुसार, लक्ष्मण यस विद्या प्रयोग गर्न सक्ने व्यक्ति थिए। पछि यो विद्या “लक्ष्मण रेखा” नामले परिचित भयो। महर्षि दधीचि र महर्षि शाण्डिल्य पनि यस विद्या जान्ने ऋषि थिए।

यसरी, लक्ष्मण रेखाको वास्तविकता अझै स्पष्ट छैन। के यो साँच्चै थियो, कि जनश्रुति मात्र, यो अनुसन्धानको विषय हो।