भारतको यो भाषा न हिन्दी हो, न त कुनै अन्य क्षेत्रीय भाषा, यो हाम्रो प्राचीन भाषा संस्कृत हो। यसलाई अत्यन्तै परिष्कृत र शुद्ध भाषा मानिन्छ। आधुनिक भाषाहरूमा जस्तो दैनिक प्रयोगमा आउने गाली-गलौज संस्कृतमा भेट्न गाह्रो छ।

संसारमा कुनै पनि भाषा यस्तो छैन जसमा अपशब्द वा गाली नभएको होस्। हरेक भाषाले समयसँगै कुनै न कुनै रूपमा अपमानजनक वा अशिष्ट शब्दहरू विकास गरेका छन्। केही भाषामा अत्यधिक गाली-गलौज पाइन्छ, जुन प्रायः यौनिक वा लैंगिक हुन्छ। अंग्रेजी, इटालियन, स्पेनिस लगायतका भाषाहरूमा यस्ता गालीहरू प्रशस्त छन्। हिन्दीमा पनि कम छैन।

तर यदि भनियो कि एउटा यस्तो भाषा छ, जुन अति नै शालीन छ र जहाँ कुनै पनि लैंगिक वा यौनिक गाली पाइँदैन, तब तपाईंलाई अचम्म लाग्न सक्छ। यो सत्य हो।

संस्कृत – देवभाषा, जसमा गाली छैन

संस्कृत एक प्राचीन भाषा हो, जुन अझै पनि पढाइन्छ र प्रयोग गरिन्छ। यसलाई “देवभाषा” अर्थात् देवताहरूको भाषा भनिन्छ। संस्कृतको संरक्षण पण्डितहरू, ऋषि-मुनिहरू तथा विद्वानहरूले गरेका थिए, जसले यस भाषालाई शुद्ध र पवित्र राख्न प्रयास गरे।

संस्कृतमा कडा शब्दहरू हुनसक्छन्, तर अशिष्ट शब्दहरू पाइँदैनन्। केही मानिसहरूले “वर्ण संकर” जस्ता शब्दलाई गाली भन्न सकिन्छ भन्छन्, तर भाषाविद्हरू यसलाई अस्वीकार गर्छन्।

संस्कृत – शिष्टता र पवित्रताको भाषा

बोलचालको अन्य भाषाहरूमा गालिहरू सामान्य रूपमा पाइन्छन्, तर संस्कृतमा त्यस्ता शब्दहरू कमै देखिन्छन्। यसको एउटा मुख्य कारण भनेको संस्कृत विद्वान्हरूको भाषा भएको हो, जसले यसलाई अत्यन्तै मर्यादित रूपमा संरक्षित गरे।

संस्कृतलाई विश्वको सबैभन्दा परिष्कृत भाषा मानिन्छ। यसको व्याकरण, उच्चारण, तथा शब्दहरू अन्य भाषाहरूभन्दा धेरै सूक्ष्म र मर्यादित छन्। संस्कृतका ग्रन्थहरू – वेद, उपनिषद, महाभारत, रामायण आदि – सबैमा भाषा अत्यन्तै शिष्ट राखिएको छ, चाहे युद्ध वा क्रोधकै प्रसंग किन नहोस्।

युनेस्कोले समेत संस्कृतलाई “मानवताको सांस्कृतिक सम्पदा” भनेर सम्मानित गरिसकेको छ।

के संस्कृतमा अपमानजनक शब्दहरू छैनन्?

संस्कृतमा प्रत्यक्ष रूपमा अशिष्ट वा अश्लील शब्दहरू भेट्न गाह्रो छ। तर केही शब्दहरू छन्, जसको प्रयोग अपमान व्यक्त गर्नका लागि गरिन्थ्यो:

• मूर्ख – बेबकुफ, नासमझ
• नीच – निम्नस्तरको व्यक्ति
• पापिन – पापी, दुष्ट
• दुर्बुद्धि – मूर्ख वा गलत सोच भएको व्यक्ति
• असभ्य – असभ्य वा अशिष्ट व्यक्ति

यी शब्दहरू व्यंग्यका रूपमा प्रयोग गरिन्थे, तर आधुनिक भाषाहरूमा पाइने गालीहरूसँग तुलना गर्दा संस्कृत धेरै मर्यादित छ।

उर्दूमा गालिहरू छन्?

हो, उर्दूमा पनि अन्य भाषाहरू जस्तै गालीहरू पाइन्छन्। यद्यपि, उर्दू एक काव्यात्मक र शिष्ट भाषा मानिन्छ। “कमीना”, “हरामी”, “बेवकूफ” जस्ता शब्दहरू उर्दूमा गालीका रूपमा प्रयोग हुन्छन्।

उर्दूमा पनि स्थानअनुसार गालीहरूको प्रयोग फरक हुन्छ। जस्तो कि, लखनउमा शालीन भाषा प्रयोग गरिन्छ, तर कराँची वा दिल्लीजस्ता ठाउँमा अलि तीखा शब्दहरू सुनिन्छन्।

कुन भाषाहरूमा बढी गालिहरू पाइन्छ?

केही भाषाहरूमा गालीहरू बढी प्रयोग गरिन्छ, विशेष गरी:

• अंग्रेजी – यौनिक र लैंगिक गालीहरू धेरै प्रचलित छन्।
• स्पेनिस – यौनजन्य गालीहरू प्रशस्त पाइन्छ।
• रूसी – “мат” (Mat) भन्ने श्रेणी नै अश्लील शब्दहरूको लागि प्रयोग गरिन्छ।
• अरबी – यसमा पनि यौनिक गालिहरू छन्।

संसारका सबैभन्दा शालीन भाषाहरू

केही भाषाहरू शालीनता, कोमलता र मर्यादित शैलीका लागि प्रसिद्ध छन्:

• संस्कृत – शुद्ध, परिष्कृत र गालीरहित भाषा।
• फ्रेन्च – कोमल ध्वनिहरू भएको सौन्दर्यपूर्ण भाषा।
• जापानी – विनम्रता र सम्मानजनक शब्दहरूको भाषा।
• इटालियन – संगीतजस्तो मिठासपूर्ण भाषा।

संस्कृत भाषाको परिष्कार, शिष्टता, र यसको गालीरहित विशेषता यसलाई संसारकै सबैभन्दा शालीन भाषा बनाउँछ।