लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

श्रावण महिनामा भगवान शिवको पूजा, व्रत र यसको विशेष महत्व नेपाली समाजमा प्राचीन कालदेखि निरन्तर प्रचलित छ। हिन्दू पंचाङ अनुसार श्रावण महिना जुलाई–अगस्ट महिनामा पर्ने चतुर्मासको पहिलो महिना हो र यो समय शिवपूजाको लागि सर्वश्रेष्ठ मानिन्छ। विशेष गरी सोमबारका दिन अर्थात् श्रावण सोमबारमा शिवलिङ्गमा जल, दूध, बेलपत्र, धतूरो, अक्षता र गंगाजल चढाएर “ॐ नमः शिवाय” तथा “महामृत्युंजय मन्त्र”को जाप गरी उपवास बस्ने चलन छ।

श्रावण महिनाको शिवपूजासँग समुन्द्र मन्थनको पुरातन कथाले गहिरो सम्बन्ध राख्दछ। पुराणहरूमा उल्लेख भए अनुसार विषको कालकुट समुन्द्र मन्थनको क्रममा निस्कियो, जसलाई शिवजीले सृष्टीको रक्षा गर्न पिउनुभएको थियो। विषको ताप कम गर्न देवता र भक्तहरूले जल चढाएका थिए। यसै कारण श्रावण महिना भगवान शिवको कृपा प्राप्तिको उत्तम समय मानिन्छ।

शिवपूजाको विधिमा बिहान नुहाएर सफा वस्त्र लगाउने, शिवलिङ्गमा विभिन्न पूजा सामग्री चढाउने, र “ॐ नमः शिवाय” अथवा “महामृत्युंजय मन्त्र”को जाप गर्ने प्रचलन छ। यसैगरी उपवासको महत्त्वलाई आध्यात्मिक शुद्धता, पारिवारिक कल्याण र शिवजीको कृपा प्राप्तिको माध्यमका रूपमा हेरिन्छ। विवाहित तथा अविवाहित महिलाले विशेष गरी वैवाहिक जीवनको सुदृढीकरण र उत्तम वर प्राप्तिका लागि श्रावण सोमबारको व्रत बस्ने गर्छन्।

श्रावण सोमबारको व्रतसम्बन्धी कथा अनुसार, एक भक्त कन्याले नियमपूर्वक व्रत गरेपछि शिवजी प्रसन्न भई उनलाई उत्तम पति प्रदान गर्नुभएको थियो। त्यसयता यो व्रत महिलाहरूमा विशेष पूजनीय रहँदै आएको छ।

श्रावण महिनामा गरिने विशेष कार्यहरूमा शिवपूजा, सोमबार व्रत, रुद्राभिषेक, बेलपत्र तथा धतूरो अर्पण लगायतका धार्मिक अनुष्ठानहरू पर्दछन्। यस समयमा रातो मासु, मदिरा, प्याज, लसुन आदि वर्जित गरिन्छ।

श्रावणको शिवपूजाले पाप नाश, मनोकामना पूर्ति, वैवाहिक जीवन सुदृढीकरण र रोग तथा दुःखको निवारण गर्ने विश्वास छ।

शिवपूजामा प्रयोग गरिने प्रमुख मन्त्रहरूमा पञ्चाक्षरी मन्त्र “ॐ नमः शिवाय” सबैभन्दा प्रभावकारी मानिन्छ जसले मानसिक शान्ति र आध्यात्मिक उन्नतिमा सहयोग पुर्याउँछ। त्यस्तै महामृत्युंजय मन्त्रले रोग र संकटहरू हटाउने शक्ति राख्छ।

शिव आरतीको माध्यमबाट भगवान शिवलाई प्रसन्न तुल्याउने चलन रहेको छ भने बेलपत्र अर्पण गर्दा “त्रिपत्रं च बिल्वं च शुद्धं च मुक्ति हेतवे…” मन्त्र उच्चारण गरिन्छ जसले पाप क्षय हुने विश्वास छ। शिव ध्यान मन्त्रले भक्तिको भावलाई गहिरो बनाउँछ र शिवजीसँग क्षमा माग्न प्रेरित गर्छ।

यसरी श्रावण महिना सम्पूर्ण भक्तजनका लागि आध्यात्मिक लाभ, मनोकामना पूर्ति र जीवनमा शान्ति तथा समृद्धि ल्याउने समय मानिन्छ।

श्रावण महिनामा भगवान शिवको पूजा, व्रत र मन्त्रजपलाई निरन्तरता दिएर नेपाली जनजीवनमा धर्म र संस्कृतिको संरक्षण गर्ने परम्परा कायम छ।