लोकसारथि संवाददाता, रुपन्देही । वर्षभर परेका प्रत्येक तिथि र व्रतको आफ्नै आध्यात्मिक महत्व हुन्छ। ती सबै पवित्र तिथिमध्ये एकादशीलाई अत्यन्त विशेष मानिन्छ। वर्षभर कुल २४ एकादशी पर्छन्—प्रत्येक महिनामा दुई, एक शुक्ल पक्षमा र एक कृष्ण पक्षमा। धार्मिक मान्यअनुसार एकादशीका दिन भगवान् विष्णु र माता लक्ष्मीको पूजा–उपासना गर्दा जीवनमा सुख, शान्ति र समृद्धि वृद्धि हुने विश्वास छ। यस दिन व्रत गर्दा नकारात्मक ऊर्जा हटेर सकारात्मकता प्राप्त हुने उल्लेख शास्त्रमा पाइन्छ।

यसपटक पर्ने एकादशी हो मोक्षदा एकादशी—नामले नै यसको महत्व स्पष्ट पार्छ। ‘मोक्षदा’ अर्थात् मोक्ष प्रदान गर्ने एकादशी। शास्त्रमा उल्लेख छ कि यस दिन गरिने व्रत मात्र साधकका लागि कल्याणकारी हुँदैन, पूर्वजहरूको मोक्षका लागि पनि अत्यन्त शुभ मानिन्छ।
यसबेला यो तिथि ३० नोभेम्बर कि १ डिसेम्बर भन्नेमा अलमल भएको छ। उज्जैनका आचार्य आनन्द भारद्वाजले बताएअनुसार, सही तिथि यसप्रकार छ—

मोक्षदा एकादशी कहिले मनाइने?

पंचाङ्गअनुसार मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशी
३० नोभेम्बर (मंसिर १४ गते ) राति ९:४४ बजेदेखि १ डिसेम्बर २०२६ (मंसिर १५ गते सोमबारका दिन) साँझ ७:१५ बजेसम्म रहनेछ।

उदया तिथिलाई आधार मान्ने परम्पराअनुसार मोक्षदा एकादशीको व्रत १ डिसेम्बरमै राखिनेछ।

यस दिन कहिल्यै नगर्नु पर्ने काम

• एकादशीभन्दा अघिल्लो रात सूर्यास्तपछि भोजन नगर्नुहोस्।

• रातमा सुत्नुभन्दा अगाडि भगवानको स्मरण वा मन्त्रजप अवश्य गर्नुहोस्।

• व्रतका दौरान मन शान्त राख्नुपर्छ—क्रोध, द्वेष वा नकारात्मक भावना नआउने गरी आत्मसंयम गर्नुहोस्।

• कसैको निन्दा गर्नू वर्जित मानिन्छ।

• यस दिन अनाज (धान्य) सेवन निषेध छ।

• साँझको पूजा पछि फलाहार गर्न सकिन्छ।

• यदि व्रत राख्न नसके पनि कम्तीमा चामल नखाने नियम पालन गर्नुपर्छ।

• राति जाग्राम भएर भजन–कीर्तन गर्नु शुभ मानिन्छ।

• भोलिपल्ट बिहान व्रत पारण गरी ब्राह्मणलाई भोजन गराएपछि मात्र आफू भोजन गर्नु उपयुक्त मानिन्छ।

मोक्षदा एकादशीमा जप गर्नुपर्ने प्रमुख मन्त्र

१. धन्वन्तरी भगवान् सम्बन्धी मन्त्र
ॐ वासुदेवाय विघ्माहे वैधयाराजाया धीमहि तन्नो धन्वन्तरी प्रचोदयात्॥
ॐ तत्पुरुषाय विद्महे अमृतकलश हस्ताय धीमहि तन्नो धन्वन्तरी प्रचोदयात्॥

२. भगवान् विष्णुको शान्तिपाठ
शान्ताकारम् भुजगशयनम् पद्मनाभम् सुरेशम्
विश्वाधारम् गगनसदृशम् मेघवर्णम् शुभाङ्गम्।
लक्ष्मीकान्तम् कमलनयनम् योगिभिर्ध्यानगम्यम्
वन्दे विष्णुम् भवभयहरम् सर्वलोकैकनाथम्॥

३. धन–सम्पत्ति प्राप्तिका लागि कुबेर मन्त्र
ॐ यक्षाय कुबेराय वैश्रवणाय धनधान्याधिपतये
धनधान्यसमृद्धिं मे देहि दापय स्वाहा॥