लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

सन् १९७३ मा ‘जञ्जीर’को अपार सफलतासँगै अमिताभ बच्चनको ‘एङ्ग्री यंग म्यान’ अवतार उदय भएपछि राजेश खन्नाको रोमान्टिक युग समाप्त हुने व्यापक अनुमान गरिएको थियो। तर सन् १९७४ मा कथा एकाएक रोचक मोडमा पुग्यो। त्यो वर्ष राजेश खन्नाका ‘अजनबी’ र ‘रोटी’ जस्ता फिल्महरूले बक्स अफिसमा यस्तो धमाल मच्चाए कि पूरै फिल्म उद्योगमै फेरि एकपटक ‘तख्तापलट’ हुने हो कि भन्ने चर्चा सुरु भयो। काका (राजेश खन्ना) ले आफ्नो हराएको सिंहासन फिर्ता पाउने संकेत देखिएको मानिन थाल्यो।

यदि बलिउडको इतिहासमा कुनै एक दशकलाई ‘परिवर्तनको दशक’ भन्नुपरे सन् १९७० को दशक नै मानिन्छ। यो त्यही समय थियो, जब एकातिर राजेश खन्नाको सौम्य रोमान्सको सूर्य अस्ताउँदै थियो भने अर्कातिर अमिताभ बच्चनको आक्रामक ‘एङ्ग्री यंग म्यान’ छवि उदाउँदै थियो। १९७३ मा ‘जञ्जीर’ सफल भएपछि सबैले राजेश खन्नाको युग समाप्त भएको ठानेका थिए। तर १९७४ मा घटेका केही घटनाक्रमले पूरै फिल्म उद्योगलाई पुनः सोच्न बाध्य बनायो।

सन् १९७४ मा राजेश खन्नाका दुई फिल्म रिलिज भए, जसले न केवल बक्स अफिसमा उत्कृष्ट कमाइ गरे, बरु यस्तो वातावरण सिर्जना भयो कि काका फेरि एकपटक शीर्ष स्थानमा फर्किनेवाला छन् भन्ने विश्वास बढ्यो। १९७३ मा ‘जञ्जीर’ ले अमिताभ बच्चनलाई रातारात सुपरस्टार बनाएको थियो। त्यही वर्ष ऋषिकेश मुखर्जी निर्देशित ‘नमक हराम’ पनि रिलिज भएको थियो, जसमा राजेश खन्ना र अमिताभ बच्चन दुवै थिए। फिल्मको अन्त्यमा अमिताभको पात्रको मृत्यु हुँदा दर्शकको सहानुभूति र ताली अमिताभकै पक्षमा गयो। त्यतिबेला बलिउडका निर्विवाद बादशाह मानिने राजेश खन्नाले पहिलो पटक आफ्नो हैसियत डगमगाएको महसुस गरे। यहीँबाट ‘सुपरस्टार’ बनाम ‘एङ्ग्री यंग म्यान’ को प्रतिस्पर्धा सुरु भएको मानिन्छ।

मिडिया रिपोर्टअनुसार १९७४ को सुरुवातमा व्यापार विश्लेषकहरूले राजेश खन्नालाई ‘बितेको युग’को कलाकार ठान्दै बेवास्ता गर्न थालेका थिए। तर काकासँग अझै पनि आफ्नो जादुमय मुस्कान र बलियो फ्यान फलोइङ थियो। यही वर्ष उनका दुई फिल्म—‘अजनबी’ र ‘रोटी’—ले अमिताभको बढ्दो लोकप्रियतालाई केही समयका लागि रोकिदिए।

शक्ति सामन्तद्वारा निर्देशित ‘अजनबी’ एक म्युजिकल थ्रिलर थियो, जसमा राजेश खन्नासँग जीनत अमान देखिएकी थिइन्। ‘हम दोनो दो प्रेमी’ र ‘भीगी भीगी रातों में’ जस्ता गीत आज पनि कल्ट क्लासिक मानिन्छन्। फिल्मको सफलताले दर्शक अझै पनि राजेश खन्नाको क्लासिक रोमान्टिक शैलीप्रति मोहित रहेको प्रमाणित गर्‍यो। अमिताभका एक्शन फिल्महरूको भीडबीच ‘अजनबी’ ले बक्स अफिसमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनायो।

यदि ‘अजनबी’ मा काकाको रोमान्टिक छवि देखियो भने मनमोहन देसाई निर्देशित ‘रोटी’ ले उनलाई एक्शन हिरोका रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गर्‍यो। यो फिल्म राजेश खन्नाको करियरकै सबैभन्दा ठूलो कमर्सियल हिटमध्ये एक बन्यो। फिल्ममा उनले जेलबाट फरार हुने अपराधी ‘मंगल’को भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यस फिल्मसँगै उनले अमिताभको एक्शन क्षेत्रमा पाइला टेके। बर्फमा दौडिने उनको क्लाइमेक्स दृश्य आज पनि फिल्मप्रेमीको स्मृतिमा ताजा छ।

‘अजनबी’ र ‘रोटी’ दुवैको निरन्तर सफलताले वितरक र निर्माता वृत्तमा हलचल मच्चायो। १९७४ को अन्त्यसम्म आइपुग्दा राजेश खन्ना फेरि फिल्म म्यागजिनका कभर पेजमा देखिन थाले। अमिताभ बच्चन सायद ‘वन–फिल्म वन्डर’ (जञ्जीर) मात्र साबित हुन सक्छन् र राजेश खन्नाको राज अझै केही वर्ष चल्नेछ भन्ने चर्चा हुन थाल्यो।

रोचक पक्ष के भने १९७४ मा अमिताभ बच्चनका ‘मजबूर’ र ‘कसौटी’ जस्ता फिल्महरू रिलिज भए पनि तिनले ‘जञ्जीर’ जस्तो प्रभाव छोड्न सकेनन्। यसले राजेश खन्नाका समर्थकहरूको आत्मविश्वास अझै बढायो। यही समयमा अमिताभ आफूलाई स्थापित गर्न संघर्ष गरिरहेका थिए भने राजेश खन्ना आफ्नो स्थापित छविसँग नयाँ प्रयोग गर्दै अघि बढिरहेका थिए।

तर १९७४ मा देखिएको ‘तख्तापलट’को आशा १९७५ सुरु हुँदै समाप्त भयो। सन् १९७५ मा अमिताभ बच्चनले दुई यस्ता फिल्म दिए, जसले भारतीय सिनेमाको स्वरूप नै बदलिदियो—‘दीवार’ र ‘शोले’। ‘दीवार’ ले राजेश खन्नाको मेलोड्रामाको सट्टा समाजको कडा यथार्थ प्रस्तुत गर्‍यो। शशि कपूर र अमिताभबीचको द्वन्द्वले राजेश खन्नाको रोमान्टिक अपीललाई ओझेलमा पारिदियो। त्यस्तै ‘शोले’ ले दर्शकको मनबाट ‘रोटी’ र ‘अजनबी’ जस्ता फिल्मको प्रभाव पनि मेटाउँदै लग्यो।

केही फिल्म विश्लेषकका अनुसार राजेश खन्नाले १९७४ मा पाएको सफलतालाई सही दिशामा उपयोग गर्न सकेनन्। जहाँ अमिताभ बच्चनले ‘दीवार’ मार्फत बदलिँदो भारतको आक्रोशलाई समाते, त्यहीँ राजेश खन्ना आफ्नो पुरानै शैलीमा अडिग रहे, जसका कारण क्रमशः उनको करियर ओरालो लाग्दै गयो।