नेपाललाई कृषिप्रधान देशका रुपमा विश्वसामु नेपाली राजनीतिले चिनाएको छ । यद्यपि यो चिनारी भनाइमा मात्र सीमित छ । अर्बाैँ रुपैयाँको कृषिजन्य वस्तुहरु आयात हुन छोडेको छैन । नेपाली माटोमा खेती किसानी गर्नेहरुको अवस्था निकै दयनीय छ । उनीहरुसँग अत्याधुनिक सुविधा आज पनि छैन । सिँचाइको सुविधाबाट वंचित रहेको नेपाली कृषिकर्म अत्यन्तै कमजोर छ । कृषिप्रधान देश भनेर भाषण र कागजाती लेखन गरेरै जनता र विश्व समुदायलाई झुक्याउने काम भइरहेको छ । भाषण र लेखनलाई साँच्चिकै रुपमा मूर्त रुप दिन सकेको छैन नेपाली राजनीतिमा टिकेको शासन व्यवस्थाले । यो एक विडम्बना हो । दुःखलाग्दो पक्ष हो ।

विगत केही वर्षदेखि नेपालको कृषिमा रासायनिक मलको अत्यधिक प्रयोगले माटोको गुणस्तरमा गिरावट ल्याएको छ। माटोको रासायनिक संतुलन बिग्रिएपछि अन्नबालीको उत्पादन पनि घटेको छ र बालीको गुणस्तरमा स्पष्ट रूपमा कमी आएको छ। साथै, रासायनिक मलको प्रयोगले विभिन्न स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या पनि ल्याएको छ। यो समस्या न केवल कृषकहरूको लागि, बरु उपभोक्ताहरूको स्वास्थ्यका लागि पनि गम्भीर बनिसकेको छ।

रासायनिक मलको अत्यधिक प्रयोगले माटोमा रासायनिक तत्वहरूको अत्यधिक जमाव गर्न सक्छ जसले माटोको जैविक संरचना बिग्रिन्छ। जसको परिणाम स्वरूप, अन्नबालीहरूमा पोषणको कमी आउँछ र खाद्यान्नको गुणस्तर घट्छ। यसका साथै, यो माटोमा रहेका अन्य जैविक पदार्थको जीवन चक्रलाई पनि नष्ट गर्दछ, जसका कारण दीर्घकालीन उत्पादन क्षमता घट्न सक्छ।

रासायनिक मलको प्रयोगले विभिन्न प्रकारका रोगहरूको जन्म दिएको छ। उदाहरणका लागि, नीम, पादप रासायनिक मलको अत्यधिक प्रयोगले माटोको स्वास्थ्यमा असर पुर्याउने, रासायनिक तत्वहरूको अत्यधिक मात्रा मानिसको शरीरमा समाहित भएर गम्भीर रोगहरू निम्त्याउन सक्छ। त्यसै गरी, पिसाब र मलमार्फत रासायनिक तत्वहरू पानीमा मिलेर प्रदूषण बढाउँछन् र स्वास्थ्य जोखिमलाई थप बढाउँछन्।

यस सन्दर्भमा जैविक मलको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिनु अत्यन्त आवश्यक छ। जैविक मलले माटोको जैविक संरचनालाई सुधार्ने मात्र होइन, यसले वातावरणमा मित्रवत प्रभाव पनि पार्दछ। जैविक मलको प्रयोगले माटोको पोषण अवस्था दुरुस्त राख्न र कृषिमा दिगो उत्पादन सुनिश्चित गर्न मद्दत पुर्याउँछ। यसैले, नेपाल सरकारले रासायनिक मलको प्रयोगमा नियन्त्रण गर्न र जैविक मलको प्रयोगलाई प्रवर्धन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

सरकारले नागरिकको स्वास्थ्य र जीवन रक्षाका लागि आपतकालीन कदमहरू चाल्नुपर्ने अत्यावश्यक छ। रासायनिक मलको आयातमा लाग्ने खर्च बचाउनको लागि सरकारले जैविक मलको उत्पादन र प्रयोगलाई प्रोत्साहन दिनुपर्नेछ। यसका लागि स्थानीय स्तरमा जैविक मलको निर्माण र प्रयोगको प्रवृत्ति बढाउन पहल गर्नुपर्छ। साथै, कृषकहरूको लागि जैविक मलको प्रयोगका बारेमा सचेतना बढाउन र प्रशिक्षणका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न जरुरी छ।

नेपाल सरकारले स्वदेशी जैविक मल उत्पादनमा जोड दिँदै, कृषिमा दिगो विकासका लागि नीति निर्माण र योजनाबद्ध कार्ययोजना अघि बढाउनुपर्छ। यसरी, रासायनिक मलको दुष्प्रभावलाई नियन्त्रण गर्दै हामी स्वस्थ र समृद्ध भविष्यको लागि एक कदम अघि बढ्न सक्छौं। देशमै रोजगारको अवसर प्रशस्त सिर्जना हुने छ । सरकारले लाचारीपन देखाउन नछोडे सिंगो मुलुक निकट भविष्यमा छिट्टै ठुलो संकटको समुद्रमा हेलिने निश्चित छ ।