— लोकसारथिसँग चेतनाको यात्रा —

मानवता अन्धकारमा — चेतनाको संकट

भारतको पहलगाममा पर्यटकमाथि कलमा पढन नजानेको र सनातनी भएकोमा सोधी सोधी गोली हानी हत्या गरिँदा देहावसान वरण गर्न बाध्य बनेका सम्पूर्ण आत्माहरुको सदगतिका लागि हार्दिक कामना ! सार्वभौम राष्ट्रको हैसियतले भारतले आतंकवादलाई जन्माउने र संरक्षण गर्ने मुख्य मुलुकविरुद्ध कुटनीतिक कार्वाही गरेको छ । विश्व नै स्तब्ध छ । हिंसालाई प्रश्रय दिने देशको अन्तर्राष्ट्रिय मानचित्रबाटै नामनिसान मेटाउनुपर्दछ भन्ने चारैतिरबाट आवाज उठेका छन् । तर यो स्थायी समाधान हुन सक्दैन आतंकवादको । जबसम्म परम सत्यकामी चेतना सक्रिय हुँदैन तबसम्म शान्ति, प्रेम, अहिंसा, भाइचारा, सदभाव, सहयोग आदि मानिसको जीवन र व्यवहारमा प्रधान गुणविशेषताका रुपमा देखा पर्न लगभग असम्भव नै छ । यसैलाई सन्दर्भ बनाई आजको सम्पादकीय प्रस्तुत गरिएको छ ।

आज विश्व आतंकवादको भयावह छायाँमा डुबेको छ। निर्दोष प्राणीहरूको हत्या, असहाय पीडितहरूको आर्तनाद र विध्वंसले धर्ती थर्काइरहेकी छ। तर गहिरो विश्लेषण गर्दा यो केवल राजनीतिक वा आर्थिक समस्या होइन — चेतनाको अधोगति र आत्मज्ञानको अभावले जन्माएको विकराल संकट हो। स्मरण रहोस्, विवेकशील प्राणी मानव जातिमा चेतनाको असक्रियताका कारण आतंकवाद मात्रै होइन, भ्रष्टाचार र जाति विभेद जस्ता अपराधहरु आज चरममा छन् ।

सनातन धर्मको गहन शिक्षाले यसै सन्दर्भमा अमूल्य सन्देश दिन्छ:

“अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम्।

उदारचारितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥”
(महाभारत, उद्धवगीता)

सानो सोच भएका मानिसहरू आफु र अरूमा भेद गर्छन्;
तर उदार हृदय भएका महापुरुषहरू सम्पूर्ण संसारलाई एक परिवार मान्दछन्।

आतंकवादको मूख्य कारण — चेतनाको पतन

आतंकवादको जड सशक्त नकारात्मक चेतनामा रहेको छ —
जहाँ परपीडन, घृणा र विभेदको भावना बलियो भएको छ।

नीतिशतकम् स्पष्ट घोषणा गर्दछ:

“परोपकाराय पुण्याय, पापाय परपीडनम्।”

परोपकार पुण्य हो; परपीडन पाप हो। त्यसैले आतंकवादको प्रतिकार बाह्य अस्त्र–शस्त्रबाट मात्र होइन, चेतनाको दिव्यता पुनर्स्थापना गरेर सम्भव छ। भगवद्गीता (१०.५) मा भगवान श्रीकृष्णले दिव्य गुणहरूको वर्णन गर्दै अहिंसा, सत्य, क्रोधहीनता र क्षमालाई आध्यात्मिक उन्नतिको आधार मानेका छन्:

“अहिंसा सत्यं अक्रोधः त्यागः शान्तिरपैशुनम्।”

सनातन सत्य — हामी सबै एक हौं

छान्दोग्य उपनिषद् (६.२.३) ले जीवनको मूल आधार यसरी प्रस्तुत गर्दछ: “एकोऽहम् बहुस्याम्।”

परमेश्वर एक हुनुहुन्छ, जसले अनेक जीवहरूको सृष्टि गर्नुभयो। संसारका सबै प्राणीहरू एउटै दैवी चेतनाका अभिन्न अंश हुन्। यही सत्य विस्मृत गर्दा आतंक र विभेद जन्मिन्छ। भगवद्गीता (६.३२) ले पुनः यसलाई पुष्टि गर्दछ:

“आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन।
सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः॥”

जो व्यक्ति आफ्नो सुख–दुःखलाई सबै प्राणिहरूसँग बराबरीमा अनुभव गर्छ, उही सच्चा योगी हो। समदर्शी चेतनाको पुनरस्थापनाले मात्र आतंकवादको अन्त्य सम्भव छ।

प्रेरक दृष्टान्त — अंगुलिमालको रुपान्तरण

इतिहासको एक उज्ज्वल उदाहरण हो — गौतम बुद्ध र अंगुलिमालको प्रसंग। क्रूर डाकु अंगुलिमालले सयौं निर्दोष ज्यान लिएपछि, भगवान बुद्धको करुणा र शुद्ध चेतनाको प्रभावमा आफ्नो जीवनको मार्ग परिवर्तन गर्यो। हिंसक हृदय पनि जब प्रेम र सत्यको प्रकाशमा आउँछ, तब रुपान्तरण सम्भव हुन्छ।

त्यसैले, सम्पूर्ण मानव समाजमा यदि प्रेम, अहिंसा र आत्मजागरणको प्रकाश फैलाइयो भने, आतंकवादको अन्धकार आफैं हट्नेछ।

प्रेम र परोपकारको यात्रा

सैन्य बलले आतंकवादलाई अस्थायी रूपमा दबाउन सक्छ; तर स्थायी समाधान चेतनाको क्रान्तिमा छ। हाम्रो वास्तविक युद्ध घृणाविरुद्ध हो — आत्मज्ञान, करुणा र परोपकारद्वारा।

आउनुहोस् — हामी सबै संकल्प गरौं:
आफ्नो चेतनालाई शुद्ध पारौं, सबै प्राणीहरूलाई एकै परिवारको सदस्य सम्झौं र प्रेमको सन्देश संसारभर फैलाऔं।

सङ्कल्प मन्त्र:

संपूर्ण प्राणीहरूको सुख–समृद्धिको कामना गर्दै, हामी यो पवित्र सङ्कल्प गरौं —

“लोकाः समस्ताः सुखिनो भवन्तु।”
(सर्वलोक सुखी बनून्।)

जय सनातन धर्म। जय मानवता।