श्रीप्रेमानन्द महाराजले एक प्रवचनमा भन्नुभएको थियो— “छोराछोरी सच्चा मार्गमा हिँडून् भन्ने चाहना राख्ने आमाबुबाले पहिले आफू सच्चा मार्गमा हिँड्न आवश्यक छ।” यदि तपाईं आफैँ मदिरा सेवन गर्नुहुन्छ, मासु खानुहुन्छ, व्यसन (नशा) गर्नुहुन्छ, व्यभिचार गर्नुहुन्छ, तब तपाईंको छोराछोरी दैवी सम्पत्ति (Divine virtues) ले युक्त हुनेछन् भन्ने अपेक्षा गर्नु व्यर्थ छ।

तपाईंको आचरण नै पहिलो पाठशाला हो, तपाईं नै आफ्ना छोराछोरीका पहिलो गुरु हुनुहुन्छ। बालबालिकालाई उपदेश दिनेभन्दा पहिला आफ्नै जीवन आचरण र संस्कारयुक्त बनाउनु पर्छ। किनभने आचरण बोल्दैन, तर बाँच्छ — त्यसले नातिनी पुस्तासम्म असर पार्दछ।

माताको भूमिका: मंदोदरीदेखि मंदलसा सम्म

श्री महाराजले मन्दलसा माताको उदाहरण दिनुभयो। उनले आफ्नो सौ छोराहरूलाई ब्रह्मविद्यामा दीक्षित गरिन्। उनलाई संसारिक सुख, राजकीय शक्ति वा व्यापारिक सफलता दिलाउनु उद्देश्य थिएन। उनको लक्ष्य थियो— ब्रह्मप्राप्ति, अर्थात् ईश्वर साक्षात्कार। त्यो केवल नितान्त सात्विक आचरण, समर्पण, र शुद्ध मातृत्व द्वारा सम्भव भयो।

शास्त्रमा भनिएको छ:

“मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः।”
(तिमीले पाप कर्म गर्यौ भने त्यसको फल पनि तिमीले लामो समयसम्म भोग्नुपर्नेछ।)

त्यसैले श्री प्रेमानन्द महाराज भन्नुहुन्छ, आफू प्रभुसँग जोडिएका छौँ भने लोक र परलोक—दुवै सुख र वैभव प्राप्त गर्न सकिन्छ।

नैतिक शिक्षा र व्यवहारको महत्व

समाजमा पछिल्लो पुस्ताको पतनका लागि धेरैले मोबाइल, इन्टरनेट वा विदेशी संस्कृतिलाई दोष दिन्छन्। तर साँचो कुरा के हो भने— यदि आमाबुबाको जीवनमा नै नियमितता, सत्यता, शुद्धता, संयम र भक्ति छैन, भने त्यो संस्कार बालकमा कसरी जाने?

-यदि आमाबुबा ब्रह्ममुहूर्तमा उठ्छन्,
-शुद्ध सात्विक आहार ग्रहण गर्छन्,
-नियमित जप, पाठ, ध्यान गर्छन्,
-एक-अर्कालाई आदर गर्छन्,
-घरमा पवित्रता र प्रेमको वातावरण बनाउँछन्—
त्यो घर नै बालकको गुरुकुल हुन्छ।

निष्कर्ष

छोराछोरीको चरित्र निर्माण गर्न उपदेश होइन, उदाहरण चाहिन्छ। आज हाम्रो आवश्यकता बुद्धिमान होइन, चरित्रवान पुस्ता हो। जसका लागि हर परिवारलाई चाहिएको हो— एक सजग, सतर्क, भक्तिपरायण, जिम्मेवार र नैतिक आमाबुबा।

यही सत्यलाई आत्मसात् गर्दै श्री प्रेमानन्द महाराजले आह्वान गर्नुभएको हो—

“पहिले आफैँ प्रभुमा लाग, बालकलाई स्वतः प्रभुमा लाग्ने बाटो खुल्नेछ।”

✍️ – चेतनाको यात्रा