लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

आज आश्विन शुक्ल दशमी, विजयादशमी — नेपालीहरूको महान् चाड बडादशैंको पराकाष्ठा। परम्पराअनुसार आज प्रत्येक नेपालीले मान्यजनको हातबाट टीका–जमरा ग्रहण गरी आशीर्वाद लिन्छन्। यो संस्कार केवल औपचारिक परम्परा मात्र होइन, आत्मिक चेतनाको जागरण र जीवन–परिवर्तनको प्रतीक हो।

पौराणिक दृष्टि

विजयादशमीलाई महिषासुरमर्दिनी देवी दुर्गाले असुरराज महिषासुरलाई पराजित गरेर सत्य र धर्मको स्थापना गरेको दिनका रूपमा मानिन्छ। त्यस्तै श्रीरामले लंका विजयी भई रावणको अन्त्य गरेको स्मरणमा पनि यस दिनलाई मनाइन्छ। त्यसैले यस दिनलाई अधर्ममाथि धर्मको, असत्यमाथि सत्यको, अन्यायमाथि न्यायको विजय का रूपमा स्मरण गरिन्छ।

तर, सत्य केवल बाहिरी युद्धमा होइन, हाम्रो अन्तर्युद्धमा पनि विजयी हुनुपर्छ।

गीता र उपनिषद्को दृष्टि

श्रीमद्भगवद्गीता (६.५) मा भनिएको छ— “उद्धरेदात्मनाऽत्मानं नात्मानमवसादयेत्।” अर्थात्, मानिसले आफ्नै आत्मालाई उच्चोन्मुख बनाउनुपर्छ, आत्मालाई  पतनको मार्गमा लैजानु हुँदैन ।। यही आत्मोद्धारको नाम हो विजयादशमी।

गीताको अर्को वाक्य (१६.३) ले स्पष्ट गर्छ— “अभयं सत्त्वसंशुद्धिः…” अर्थात् निर्भयता, सत्त्वको शुद्धि, आत्मसंयम र सत्यताप्रति आस्था नै दिव्य सम्पत्ति हुन्। असत्य, क्रोध, मोह र लोभ भने आसुरी सम्पत्ति हुन्। आजको दिनमा दिव्य सम्पत्तिको मार्ग रोज्नु नै वास्तविक विजयादशमी हो।

छान्दोग्य उपनिषद् भन्छ— “सत्यं वद, धर्मं चर।” सत्य बोल, धर्म आचरण गर। विजयादशमी यही उपदेशलाई जीवनको व्यवहारमा उतार्ने अवसर हो।

विजयादशमीको आधुनिक अर्थ

आज हामीले केवल टीका र जमरामा मात्र सीमित हुनुपर्ने होइन, जीवनलाई नै धर्म–मार्गमा उभ्याउनु जरुरी छ।

–तामसिक भोजन त्यागेर आजीवन सात्विक भोजन अपनाउन सक्नु नै वास्तवमा विजयादशमी हो।
–असत्य र अन्यायको साथ छोडेर सत्य अनि न्यायको पक्षमा उभिनु नै विजयादशमी हो।
–समाजमा विद्यमान जातिवादको जरा उखेलेर सर्वत्र शान्ति, प्रेम र सद्भावको सुगन्ध फैलाउनु नै विजयादशमी हो।
–काम, क्रोध, लोभ, मोह, अहंकारलाई शून्यमा झार्नु र मन तथा बुद्धिलाई हर क्षण राधाकृष्णमा लगाउनु नै वास्तविक विजयादशमी हो।
–आत्मामुक्तिका लागि अध्यात्म मार्गको सच्चा पथिक बन्नु नै यथार्थ विजयादशमी हो।
–स्वदेश, समाज, परिवार तथा मानवताप्रतिको कर्तव्यबोधलाई व्यावहारिक स्वरुपमा रुपान्तरण गर्नु नै विजयादशमी हो।
–नकारात्मक ऊर्जाको मार्गलाई सुकर्मको तगारोले छेकेर सदैव सकारात्मक ऊर्जामा स्नान गर्दै आनन्द अनुभूति प्राप्त गर्नु नै विजयादशमी हो।

जीवन–यात्रामा विजयादशमी

जीवनको प्रत्येक क्षणमा मानिसले एउटा “राम–रावण युद्ध” लडिरहेको हुन्छ। राम सत्य, धर्म, विवेक र प्रेमका प्रतीक हुन्। रावण तृष्णा, अहंकार, क्रोध र मोहका प्रतीक हुन्। जब जब हामीले आफ्नो जीवनमा रामलाई विजयी बनाउँछौँ, त्यो क्षण नै विजयादशमी हुन्छ।

यसर्थ, विजयादशमी केवल एक दिनको पर्व होइन, जीवनका प्रत्येक क्षणलाई प्रकाशमान गर्ने आध्यात्मिक यात्रा हो। विचारमा सकारात्मकताको उपस्थितिले जीवनको प्रत्येक क्षणलाई नयाँ पर्व, शुभ उत्सव तथा त्योहार बनाइदिन्छ ।

सार

विजयादशमीले हामीलाई स्मरण गराउँछ—

• जीवन बाहिरी उत्सवभन्दा ठूलो हो, यो आन्तरिक चेतनाको पर्व हो।

• हाम्रो साँचो विजय भनेको आत्मज्ञानमा, सत्यमा, र राधाकृष्णप्रेममा समर्पित जीवनमा छ।

• समाज रूपान्तरण गर्ने शक्ति बाहिर होइन, भित्रैको आत्मजागरणमा छ।

यस पवित्र दिनको अवसरमा हामी सबैले आफ्नो हृदयलाई शुद्ध बनाउँदै सत्य, धर्म, न्याय र प्रेमको बाटोमा अघि बढौं। यही हो मानव जन्मको लक्ष्य, यही हो विजयादशमीको सार।

विजयादशमीको अनन्त हार्दिक मंगलमय शुभकामना।