संपादकीय

नेपालको राजनीतिक इतिहास अहिले पुनः एउटा निर्णायक मोडमा उभिएको छ। निर्वाचन आयोगमा नयाँ दल दर्ताको मागसहित १५ राजनीतिक शक्तिहरू सक्रिय हुँदा देशको लोकतान्त्रिक नक्सा फेरिँदै गएको संकेत देखिन्छ। यी दलहरूमध्ये धेरै जसो युवापुस्ताको सहभागितामा बनेका छन्, जसले जनआन्दोलनपछि सुशासन, उत्तरदायित्व र पारदर्शिताको नयाँ खोजलाई मूर्त रूप दिन खोजेका छन्।

तर, यो नयाँ दल निर्माणको लहर केवल राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको अभ्यास होइन; यो जनादेशको पुनरुत्थान हो। नेपाललाई सुशासन र राष्ट्रिय एकताको एउटै सूत्रमा बाँध्नका लागि गत भदौ २३ र २४ पछिको जनादेश आफैंमा सर्वोत्कृष्ट साधन थियो।
यो जनादेश कुनै दलको नारा होइन, यो नागरिकहरूको चेतनाको प्रतिविम्ब हो — “जनादेश अर्थात् नागरिक तन्त्र।”

जनताबाट जन्मेको परिवर्तन

भदौ २३–२४ को जन–जेड आन्दोलनले पुराना राजनीतिक दलहरूको असफलता र अविश्वसनीयता उजागर गर्‍यो। जनताले बारम्बार प्रतिनिधित्व दिएका दलहरूले सन्तुलन मिलाएर इमानदारिपूर्वक देश चलाउन नसक्दा नागरिकहरू सडकमा उत्रन बाध्य भए।
जब सत्तामा रहेका दलहरू जिम्मेवारी वहन गर्न असफल हुन्छन्, तब देशको सुरक्षा र भविष्यका लागि नागरिक तन्त्र नै अन्तिम आशा बन्ने स्थिति आउँछ।

तर, यदि यस ऐतिहासिक क्षणमा पनि देशले जनताको भूमिका र राष्ट्रिय समस्याको निकास खोज्न सकेन भने, यो अवस्था भोलिको नेपाल र नेपालीहरूको भविष्यका लागि गम्भीर संकटको संकेत हो।

खर्चिलो चुनाव होइन, जनादेशको सम्मान

आज प्रतिनिधिसभाको पुनःनिर्वाचनका तयारी भइरहेका छन्। तर, देशको अर्थतन्त्र डगमगिएको, बेरोजगारी चरम सीमामा पुगेको र जनजीवन कठिन बन्दै गएको अवस्थामा पुनः खर्चिलो चुनावतर्फ धकेलिनु राष्ट्रका लागि विवेकहीन निर्णय हो।
वास्तवमा जनताबाट प्राप्त जनादेशलाई टेकेर सिधै प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रिय सभाका रिक्त पदहरू पूर्ति गर्न सकिन्थ्यो।

तर, पुराना राजनीतिक दलहरू फेरि पनि साम, दाम, दण्ड, भेदका सबै नीति सक्रिय गर्दै छन् — चुनावको नतिजालाई आफ्नै पक्षमा पार्न। नेपाली जनतालाई, जो आज अनेकौं अभाव र संघर्षको अवस्थाबाट गुज्रिरहेका छन्, ती नीतिहरू फेरि पनि भ्रममा पार्न सक्ने खतरा छ।
यो केवल एक, दुई, वा पाँच पटक होइन दर्जनौं पटक भइसकेको सत्य हो — प्रत्येक चुनावमा जनताको भावना दलहरूको स्वार्थमा बलि चढाइएको छ।

निकासको बाटो — दुईदल प्रणालीको सम्भावना

देशले अब स्पष्ट राजनीतिक संरचना खोज्न जरुरी छ। बहुदल रहँदा कहिल्यै स्थायित्व नआएको हाम्रो अनुभव बोल्छ — बहुमतको सरकार कहिल्यै स्थायी हुन सकेन।
त्यसैले, पुराना र नयाँ सबै दलहरूलाई एउटै राजनीतिक दृष्टिकोणमा समेट्दै केवल दुई प्रमुख दल प्रणाली (Two-Party System) तर्फ जाने बहस सुरु हुनैपर्छ।

दुईमध्ये एउटा दल सत्तापक्ष र अर्को प्रतिपक्ष — यही सन्तुलनले लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ।
यदि देश लुट्ने पुराना राजनीतिक शक्तिहरू फेरि बलियो भए, त्यसको परिणाम द्वन्द्व र विभाजन मात्र हुनेछ।
तर, देश निर्माण गर्ने जुनुन बोकेका नयाँ राजनीतिक दलहरूको कित्ता सत्तापक्ष सम्हाल्ने वा प्रतिपक्षमा रहेर खबरदारीको भूमिका खेल्ने अवसर पायो भने, त्यसले देशलाई नयाँ दिशा दिन सक्छ।

निष्कर्ष: जनताको तन्त्र, जनताको उत्तरदायित्व

नेपालको राजनीतिक निकासको मूल सूत्र अब दलहरू होइन, जनतामा निहित छ।
नागरिक तन्त्र भनेको केवल शासनको रूपान्तरण होइन, जनचेतनाको शासनमा रूपान्तरण हो — जहाँ सत्ता, नीति र निर्णय सबै जनताको आस्थाको केन्द्रबाट सञ्चालन हुन्छन्।

यदि यो चेतना सुदृढ गर्न सकियो भने, देशले गृहयुद्ध होइन, सकारात्मक पुनर्जागरण देख्नेछ।
र यदि फेरि पनि स्वार्थ, भ्रष्ट्राचार र भ्रमको राजनीति दोहोरियो भने, यो भूमि अझ अँध्यारो भविष्यतिर धकेलिन सक्नेछ।

त्यसैले —
दल बनेर होइन, सच्चा नागरिक बनेर देशका लागि सकारात्मक भूमिका खेलौँ । अब समय आएको छ, नेपालले नागरिक तन्त्रलाई राज्य संचालनको मूल ढाँचा बनोस् ।
यो नै सुशासन, राष्ट्रिय एकता र नयाँ नेपालको साझा सूत्र हो।