श्रीमद्भगवद्गीताको प्रत्येक श्लोक कुनै न कुनै रूपमा हाम्रो दैनिक जीवनसँग जोडिएको हुन्छ। जीवनमा हामीले गर्ने कर्म, त्यसको अपेक्षा, प्राप्ति, सफलता–असफलता, सन्तोष वा असन्तोष — यी सबै अनुभूतिहरूले हाम्रो मनोवृत्तिलाई प्रभावित गर्छन्।

आजको गीता सन्देश, शुक्रबारको दिन, जीवनमा सन्तोष, समता, ईर्ष्याविहीनता, र निष्काम भावले कर्म गर्ने एक सच्चा योगीको गुणहरू प्रस्तुत गर्छ।

भगवान् श्रीकृष्णले अर्जुनमार्फत हामीलाई सिकाउनुहुन्छ —
सच्चो सुख बाहिरी प्राप्तिमा होइन,
तर हाम्रो आन्तरिक भावनात्मक समत्व र सन्तोषमा निहित छ।

आजको श्लोकले हामीलाई आत्मनिरीक्षण गर्न प्रेरित गर्छ —
के हामी प्राप्तिमा सन्तुष्ट छौं?
के हामी कर्मको बन्धनबाट स्वतन्त्र छौं?
वा हाम्रो असन्तोष, ईर्ष्या, र द्वन्द्वहरूले हामीलाई बाँधिरहेका छन्?

आउनुहोस्, आजको श्लोकमार्फत
निष्काम कर्मयोग र आत्मिक स्वतन्त्रतातर्फ एक पवित्र दृष्टि पुर्‍याऔं।

मूल श्लोक (४.२२):

“यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥”

शब्दार्थ:

• यदृच्छालाभसन्तुष्टः — जस्तोसुकै अवस्थामा प्राप्त भएकोमा सन्तुष्ट हुने

• द्वन्द्वातीतः — सुख–दुःख, जाडो–गर्मी जस्ता द्वन्द्वहरूबाट अतीत (उपरि)

• विमत्सरः — ईर्ष्या नहुने (मत्सररहित)

• समः सिद्धावसिद्धौ च — सफल र असफल दुवै अवस्थामा सम रहने

• कृत्वा अपि — कर्म गरेर पनि

• न निबध्यते — बाँधिँदैन (कर्मबन्धनमा नपर्छ)

भावार्थ (सारांश):

जो व्यक्ति परिस्थिति अनुसार प्राप्त भएकोमा सन्तुष्ट हुन्छ,
द्वन्द्वहरूको प्रभावबाट अतीत छ, ईर्ष्या रहित छ,
सफलता र असफलता दुवैमा समान रहन्छ —
त्यो व्यक्ति कर्म गरेर पनि बाँधिँदैन।

विस्तृत व्याख्या:

भगवान् श्रीकृष्णले यहाँ एक सच्चा योगी वा ज्ञानीको मनोवृत्तिको वर्णन गर्नुहुन्छ।

१. यदृच्छालाभसन्तुष्टः:
जो व्यक्ति आफ्नो कर्म अनुसार जस्तोसुकै फल प्राप्त भए पनि त्यसैमा सन्तुष्ट रहन्छ।
उ ऊ लोभ, लालच वा अपूर्ण इच्छाले पीडित हुँदैन।

२. द्वन्द्वातीतः:
उसको मन मौसम, प्रशंसा–निन्दा, लाभ–हानि, प्रेम–घृणा जस्ता द्वन्द्वहरूबाट माथि उठेको हुन्छ।

३. विमत्सरः:
उसमा ईर्ष्या छैन। उसले अरूको सफलताले जल्दैन, बरु प्रसन्न हुन्छ।

४. समः सिद्धावसिद्धौ च:
सफलता र असफलतामा समान रहने — न अहंकार, न हीन भावना।
यो सच्चा समत्व हो, जसको गीता भरि प्रशंसा गरिएको छ।

५. कृत्वापि न निबध्यते:
यस्तो भावनाले प्रेरित कर्मले कुनै बन्धन जन्माउँदैन।
कर्मलाई साधना बनाउने यही शैली हो — ‘निष्काम कर्म योग’।

शुक्रबारको सन्देश:

आजको भौतिकवादी समाजमा हामी
फलप्राप्तिमा मात्र केन्द्रित छौं,
ईर्ष्या, प्रतिस्पर्धा, तनाव, असन्तुष्टिले जीवन भरिएको छ।

तर श्रीकृष्ण भन्छन् —
“सत्य साधक तिमी त्यही हौ, जो प्राप्तिमा सन्तुष्ट, हारमा नथाक्ने, अरूप्रति इर्ष्या नगर्ने र सबै द्वन्द्वहरूबाट माथि उठ्ने।”

आजको आत्मचिन्तनका लागि प्रश्नहरू:

• के म प्राप्त भएकोमा सन्तुष्ट छु?

• के म अरूको सफलताले जल्छु त?

• के म सफल वा असफल हुँदा समान भाव राख्न सक्छु?

हरि: ॐ तत्सत् , जय श्रीराधे।