लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।

यस वर्षको परिवर्तिनी एकादशी व्रत ३ सेप्टेम्बर बुधबारका दिन पर्छ। यस दिन विशेष रुपमा रवि योग बनेको छ, जुन बिहान ६:०० बजे देखि राति ११:०८ बजेसम्म रहनेछ। परिवर्तिनी एकादशीको तिथि ३ सेप्टेम्बर बिहान ३:५३ बजे देखि ४ सेप्टेम्बर बिहान ४:२१ बजेसम्म रहनेछ।

धार्मिक मान्यताअनुसार, यस दिन भगवान विष्णु योगनिद्रामा करवट बदल्ने भएकाले यसलाई जलझूलनी एकादशी, पद्मा एकादशी र वामन एकादशी पनि भनिन्छ।

धार्मिक महत्त्व

एकपटक धर्मराज युधिष्ठिरले भाद्रपद शुक्ल एकादशीको महिमा र पूजाविधि बारे जान्न भगवान श्रीकृष्णसँग आग्रह गरेका थिए। त्यतिबेला भगवानले भन्नुभयो कि यस दिन भगवान विष्णुको वामन अवतारको पूजा गरिन्छ। जसले विधिपूर्वक व्रत राखेर पूजा गर्छ, उसले मोक्ष प्राप्त गर्छ र तीनै लोकको पूज्य हुन्छ।

शास्त्रीय मान्यताअनुसार, परिवर्तिनी एकादशीको व्रत गर्नु अश्वमेध यज्ञ गर्ने बराबरको फल दिने विश्वास छ।

व्रत कथा

भगवान श्रीकृष्णले युधिष्ठिरलाई यस व्रतसँग सम्बन्धित राजा बलिको कथा सुनाउनुभयो।

त्रेतायुगमा दैत्यराज बलि भगवान विष्णुको परम भक्त थिए। उनी ब्राह्मणहरूको पूजा र यज्ञ निरन्तर गर्ने गर्थे। तर, इन्द्रसँगको द्वेषका कारण उनले इन्द्रसहित सबै देवतालाई पराजित गरी स्वर्गमाथि अधिकार जमाए।

देवताहरू भयभीत भई भगवान विष्णुसमक्ष पुगे। त्यसपछि भगवानले वामन अवतार लिनुभयो र यज्ञ गरिरहेका राजा बलिसामु पुग्नुभयो। वामनदेवले बलिसँग दानमा तीन पगभूमि माग्नुभयो। राजा बलिले यसलाई सानो माग ठानी सहजै दिन सहमत भए।

तर भगवान वामनले आफ्नो स्वरूप विस्तार गर्दै एक पगमा पृथ्वी र अर्को पगमा स्वर्ग नापिदिनुभयो। तेस्रो पग राख्ने स्थान माग्दा राजा बलिले आफ्नो शिर अगाडि बढाए। त्यसपछि वामनदेवले तेस्रो पग उनको शिरमा राखे र उनलाई पाताल लोकमा पठाए।

बलिको भक्ति र निष्ठाबाट प्रसन्न भई भगवानले आशीर्वाद दिनुभयो कि उहाँ सधैँ बलिसँग रहनुहुनेछ। बलिको आदेशमा भाद्रपद शुक्ल एकादशीका दिन उनका आश्रममा भगवान विष्णुको मूर्ति स्थापित गरियो भने अर्को मूर्ति क्षीरसागरमा शेषनागमाथि स्थापित गरियो।

पुण्य प्राप्ति

मान्यता अनुसार, जो श्रद्धापूर्वक परिवर्तिनी एकादशीको व्रत गर्छन्, उनीहरू पापमुक्त भई मोक्ष प्राप्त गर्छन्। साथै, जसले यस व्रतको कथा सुन्छ वा पढ्छ, उसले हजारौं अश्वमेध यज्ञ गर्ने बराबरको पुण्य प्राप्त गर्ने धार्मिक विश्वास छ।