श्रीमद्भगवद्गीताको पाँचौँ अध्याय अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ, किनभने यसमा भगवान् श्रीकृष्णले अर्जुनको एउटा गहिरो दुविधा समाधान गर्नुहुन्छ—कर्मयोग श्रेष्ठ हो कि संन्यास (कर्म त्याग) श्रेष्ठ हो?

अर्जुनको मनमा द्विविधा थियो: एकातिर कर्म गर्दै जीवन जिउने मार्ग, अर्कोतिर सबै कर्म त्यागेर सन्यास ग्रहण गर्ने मार्ग। यही प्रश्नको स्पष्ट उत्तर दिन यो अध्याय प्रारम्भ हुन्छ।

श्लोक ५.१ (मूल श्लोक)

अर्जुन उवाच
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि।
यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम्॥

अर्जुनले भने:
हे कृष्ण! तपाईं कहिले कर्महरूको त्याग (संन्यास) लाई श्रेष्ठ भन्नुहुन्छ, र कहिले कर्मयोगको प्रशंसा गर्नुहुन्छ। यी दुईमध्ये कुन एक वास्तवमा कल्याणकारी हो, त्यो मलाई निश्चित रूपमा बताउनुहोस्।

यो श्लोकमा अर्जुनको मानसिक द्वन्द्व स्पष्ट देखिन्छ। उनी भगवान् कृष्णको शिक्षा सुनेर झन् अन्योलमा परेका छन्।

कहिले भगवान् भन्नुहुन्छ—
“कर्म गर, तर फलमा आसक्ति नराख।” (कर्मयोग)

कहिले भने जस्तो लाग्छ—
“संसारिक कर्म त्याग गर।” (संन्यास), यस विरोधाभासजस्तो देखिने शिक्षाले अर्जुनलाई एउटै प्रश्नमा पुर्‍याउँछ:

 “यी दुईमध्ये कुन मार्ग वास्तवमा श्रेष्ठ हो?” यहाँ अर्जुन केवल युद्धको विषयमा होइन, सम्पूर्ण जीवनको मार्गबारे प्रश्न गरिरहेका छन्।

यो प्रश्न हरेक साधकको जीवनमा पनि आउँछ: कर्म गरेर अघि बढ्ने कि सबै त्याग्ने? जिम्मेवारी सम्हाल्ने कि विरक्त हुने?

युवावर्गका लागि सन्देश

आजको युवापुस्तामा पनि यही द्वन्द्व देखिन्छ—
कठोर परिश्रम गर्ने कि सजिलो बाटो रोज्ने?
जिम्मेवारी लिनु कि भाग्ने?

यो श्लोकले सिकाउँछ: जीवनको वास्तविक उत्तर सन्तुलनमा हुन्छ, भ्रममा होइन। कहिलेकाहीँ जीवनमा धेरै विकल्प देखिए पनि सबैभन्दा सही बाटो स्पष्ट हुँदैन। त्यस अवस्थामा बुद्धिमान व्यक्ति:

स्थिर सोच राख्छ, मार्गदर्शन खोज्छ र स्पष्ट निर्णयको प्रतीक्षा गर्छ । अर्जुनले जस्तै प्रश्न सोध्नु कमजोरी होइन, बरु सत्य खोज्ने सुरुवात हो।