लोकसारथि संवाददाता, काठमाडौं ।
विश्वमा पहिलोपटक अमेरिकी पासपोर्ट सबैभन्दा शक्तिशाली पासपोर्टहरूको टप–१० सूचीबाट बाहिरिएको छ। ‘हेनली पासपोर्ट इन्डेक्स २०२५’ अनुसार, पछिल्ला २० वर्षमा यो पहिलोपटक हो जब अमेरिकाको पासपोर्ट शीर्ष १० मा परेन।
अब अमेरिकी पासपोर्ट १२औं स्थानमा पुगेको छ, जुन मलेसियाको बराबरीमा रहेको छ। यस पासपोर्टको प्रयोगकर्ताले २२७ मध्ये १८० देशमा वीजा–फ्री प्रवेश पाउँछन्।
यसैबीच, सिंगापुरको पासपोर्ट विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली ठहरिएको छ, जसले १९३ देशमा वीजा–फ्री प्रवेश दिन्छ। त्यसपछि दक्षिण कोरिया (१९०) र जापान (१८९) क्रमशः दोस्रो र तेस्रो स्थानमा रहेका छन्।
भारतको पासपोर्ट ८ स्थानले माथि
इन्डेक्सका अनुसार, भारतीय पासपोर्ट अहिले ७७औं स्थानमा पुगेको छ। २०२५ को पहिलो त्रैमासिकको तुलनामा भारतले ८ पायदानको सुधार गरेको हो।
भारतीय पासपोर्टधारीहरूलाई ५९ देशमा वीजा–फ्री वा वीजा–अन–अराइभल (VOA) सुविधा प्राप्त हुन्छ।
किन कमजोर भयो अमेरिकी पासपोर्ट?
कयौं देशहरूले अमेरिकन नागरिकहरूका लागि वीजा नियम कडा बनाएका छन्।
-
ब्राजिलले यस वर्ष अप्रिलमा अमेरिकन यात्रुका लागि वीजा–फ्री प्रवेश समाप्त गर्यो।
-
चीनले आफ्नो नयाँ वीजा–फ्री कार्यक्रममा अमेरिकालाई समावेश गरेन।
-
पापुआ न्यु गिनी, म्यानमार, भारत, सोमालिया र भियतनाम का नयाँ नियमहरूले पनि अमेरिकी पासपोर्टको प्रभाव घटाएका छन्।
हेनली एन्ड पार्टनर्सका अध्यक्ष क्रिश्चियन केलेनले भनेका छन्,
“अमेरिकी पासपोर्टको रैंकिङमा आएको गिरावट केवल सूचीको कुरा होइन, यो संसारमा शक्ति सन्तुलन बदलिँदै गएको सङ्केत हो। खुलापन अपनाउने देशहरू अघि बढिरहेका छन्, जबकि पुरानो सोचमा अड्किएका देशहरू पछाडि परिरहेका छन्।”
अर्की विज्ञ एनी फोर्जहाइमरले भनिन्,
“अमेरिकाको कठोर नीतिगत दृष्टिकोण नै अहिले पासपोर्टको कमजोर स्थितिमा देखिएको छ।”
भारतको बढ्दो प्रभावले पासपोर्ट बलियो
ग्लोबल स्तरमा भारतको आर्थिक र कूटनीतिक शक्ति विस्तार ले यसको पासपोर्ट रैंकिङमा पनि प्रत्यक्ष सुधार ल्याएको छ। साथै, डिजिटल प्रविधि र नयाँ द्विपक्षीय समझौताहरूले पनि योगदान पु-याएका छन्।सुधारका मुख्य कारण
-
नयाँ सम्झौता: भारतले फिलिपिन्स र श्रीलङ्का लगायतका देशसँग वीजा–फ्री वा VOA सम्झौता गरेको छ।
-
मजबुत कूटनीति: भारतको बढ्दो अर्थतन्त्र र सम्बन्धका कारण मलेसिया र थाइल्यान्ड जस्ता देशहरूले वीजा नियम सहज बनाएका छन्।
-
डिजिटल सुविधा: ई–वीजा र VOA प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गरिएको छ, जसलाई इन्डेक्समा सकारात्मक रूपमा गनिन्छ।
-
पर्यटन र व्यापार विस्तार: भारतबाट बढ्दो पर्यटन र व्यापारिक आवागमन हेरेर धेरै देशहरूले भारतीय नागरिकका लागि वीजा सहजीकरण गरेका छन्।
बेलायती पासपोर्ट पनि कमजोर
अमेरिकासँगै बेलायती पासपोर्टको स्थिति पनि कमजोर भएको छ। २०१५ मा पहिलो स्थानमा रहेको बेलायती पासपोर्ट अहिले छैटौँबाट आठौँ स्थानमा झरेको छ।
त्यस्तै, चीनको पासपोर्ट २०१५ मा ९४औं स्थानमा थियो, जुन अहिले ६४औं स्थानमा पुगेको छ।
चीनका नागरिकहरू अहिले ३७ नयाँ देशमा वीजा–फ्री प्रवेश पाउँछन्।
चीनले हालसम्म रूस, खाडी मुलुक, दक्षिण अमेरिका र युरोपका केही देशहरूसँग वीजा–फ्री सम्झौता गरेको छ — जसका कारण अहिले चीनले ७६ देशलाई वीजा–फ्री प्रवेश दिन्छ, जुन अमेरिकाभन्दा ३० देश बढी हो।
अन्ततः, यो तथ्यांकले देखाउँछ कि विश्वमा राजनैतिक, आर्थिक र कूटनीतिक शक्ति सन्तुलन बदलिँदै छ — जहाँ भारत र सिंगापुर जस्ता देशहरू उदीयमान छन्, र अमेरिका र बेलायत जस्ता पुराना शक्तिहरूको प्रभाव घट्दो अवस्थामा पुगेका छन्।
-
१.
-
२.
-
३.
-
४.
-
५.
-
६.
-
७.
-
८.
-
९.
-
१०.