काठमाडौं — आज विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस मनाइँदैछ। युवाको अधिकार, सहभागिता, क्षमता, नेतृत्व र उनीहरूले सामना गरिरहेका चुनौतीप्रति विश्वको ध्यानाकर्षण गराउने उद्देश्यले हरेक वर्ष अगस्ट १२ मा यो दिवस मनाइन्छ।

कसरी सुरु भयो?

अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस कुनै एक देशले मात्र सुरु गरेको होइन। यसको अवधारणा विकासमा विभिन्न देशका युवा प्रतिनिधि र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूको महत्वपूर्ण भूमिका छ।

सन् १९९१ मा अस्ट्रियाको भियनामा भएको World Youth Forum मा अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस मनाउने प्रस्ताव अघि बढाइएको थियो। त्यसपछि १९९८ मा पोर्चुगलको लिस्बनमा भएको विश्व युवा मन्त्री सम्मेलनले अगस्ट १२ लाई अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस बनाउन सिफारिस गर्‍यो।

त्यस सिफारिसलाई संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाले १७ डिसेम्बर १९९९ मा अनुमोदन गर्‍यो। त्यसपछि १२ अगस्ट २००० मा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस मनाइयो।

यसको पृष्ठभूमि अझ पुरानो छ। संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् १९६५ देखि युवामा शान्ति, पारस्परिक सम्मान र समझदारीको भावना विकास गर्ने विषयलाई प्राथमिकता दिँदै आएको थियो। सन् १९८५ लाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय युवा वर्ष’ घोषणा गरिनु पनि युवा मुद्दालाई विश्वव्यापी रूपमा स्थापित गर्ने महत्वपूर्ण कदम थियो।

मुख्य उद्देश्य के हो?

अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको मूल उद्देश्य युवालाई केवल ‘भविष्यका नागरिक’ होइन, वर्तमानका साझेदार र परिवर्तनका नेतृत्वकर्ताका रूपमा स्थापित गर्नु हो।

यसका प्रमुख उद्देश्य हुन्—

* युवाको आवाज नीति निर्माणमा पुर्‍याउनु।
* गुणस्तरीय शिक्षा र सीपको अवसर बढाउनु।
* रोजगारी तथा उद्यमशीलताको वातावरण बनाउनु।
* राजनीति र सामाजिक निर्णय प्रक्रियामा युवाको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्नु।
* शान्ति, सामाजिक न्याय र समानता प्रवर्द्धन गर्नु।
* जलवायु परिवर्तन र दिगो विकासमा युवाको नेतृत्व बढाउनु।

अहिलेसम्म के भयो?

सन् २००० देखि हरेक वर्ष फरक विषयलाई प्राथमिकता दिँदै युवा दिवस मनाइँदै आएको छ। शिक्षा, मानसिक स्वास्थ्य, नागरिक सहभागिता, शान्ति निर्माण, सुरक्षित स्थान, वातावरण, हरित सीप, खाद्य प्रणाली र दिगो विकासजस्ता विषय विश्वव्यापी युवा बहसको हिस्सा बनेका छन्।

सन् २०१५ मा संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव २२५० ले युवालाई शान्ति निर्माण र द्वन्द्व रोकथाममा अर्थपूर्ण रूपमा सहभागी गराउनुपर्ने विषयलाई विशेष महत्व दिएको थियो।

यसरी २५ वर्षको यात्रामा युवा दिवस केवल औपचारिक दिवस नभई युवाको अधिकार, अवसर, नेतृत्व र विश्वव्यापी समस्याको समाधानमा उनीहरूको भूमिकाबारे बहस गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय मञ्च बनेको छ।

नेपालको सन्दर्भ

नेपालमा पनि युवाको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। सूचना प्रविधि, व्यवसाय, शिक्षा, कृषि, पर्यटन, सामाजिक सेवा, खेलकुद र राजनीतिमा नेपाली युवाको सक्रियता बढिरहेको छ।

तर बेरोजगारी, वैदेशिक रोजगारीमा बढ्दो निर्भरता, सीपअनुसारको अवसरको कमी र नीति निर्माणमा युवाको सीमित सहभागिता अझै चुनौतीका रूपमा छन्।

त्यसैले नेपालमा युवा दिवस मनाउनुको अर्थ केवल कार्यक्रम र भाषणमा सीमित हुनु हुँदैन। युवालाई शिक्षा, सीप, रोजगारी, उद्यमशीलता र निर्णय प्रक्रियामा वास्तविक अवसर दिनु नै यसको सार्थकता हो।

भविष्य कस्तो होला?

आगामी दिनमा युवा दिवस कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डिजिटल प्रविधि, हरित अर्थतन्त्र, जलवायु परिवर्तन, रोजगारी, मानसिक स्वास्थ्य, शान्ति र समावेशी शासन जस्ता विषयसँग अझ गहिरो रूपमा जोडिनेछ।

आज विश्वमा करिब १.२ अर्ब १५–२४ वर्षका युवा छन्। त्यसैले युवाको क्षमता र सिर्जनशीलतालाई सही दिशामा प्रयोग गर्न सक्नु विश्वकै ठूलो अवसर हो।

अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको मूल सन्देश स्पष्ट छ—युवा भविष्य मात्र होइनन्, वर्तमानका पनि साझेदार हुन्। उनीहरूलाई अवसर र निर्णय गर्ने अधिकार दिन सकियो भने युवाको ऊर्जा नै समृद्ध, शान्त र दिगो समाज निर्माणको सबैभन्दा ठूलो शक्ति बन्न सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको हार्दिक शुभकामना!