रुपन्देही । अमेरिकाको फ्लोरिडा राज्यमा पारिवारिक सम्बन्धको मर्यादालाई नै चुनौती दिने एउटा गम्भीर घटना सार्वजनिक भएको छ। लेकल्यान्ड क्षेत्रमा घरेलु विवादसम्बन्धी घटनाको अनुसन्धान गर्ने क्रममा ४६ वर्षीया Christina Clemens र उनका २२ वर्षीय छोरा Shane Clemens बीच लामो समयदेखि यौनसम्बन्ध रहेको आरोप बाहिर आएको हो।

पोल्क काउन्टीका शेरिफ Grady Judd का अनुसार, घरेलु विवादपछि प्रहरी अनुसन्धानमा पुगेका बेला Shane ले आफू १८ वर्षको भएपछि आमासँग यौनसम्बन्ध रहेको दाबी गरेका थिए। अनुसन्धानका क्रममा आमासँग पनि सोधपुछ गरिएको र उनले पनि सम्बन्ध भएको स्वीकार गरेको प्रहरीको भनाइ छ। विभिन्न समाचार स्रोतका अनुसार उनले यस्तो सम्बन्ध करिब चार वर्ष चलेको र करिब १०० पटक यौनसम्बन्ध भएको दाबी गरेको उल्लेख छ।

यस प्रकरणमा दुवैविरुद्ध incest सम्बन्धी अभियोग लगाइएको थियो। आमामाथि विवाहबाह्य सम्बन्धसम्बन्धी अतिरिक्त अभियोगसमेत लगाइएको रिपोर्ट छ। पछिल्लो अदालतसम्बन्धी विवरणअनुसार आमा रिहा भएकी छन् र उनलाई छोरासँग प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष सम्पर्क नगर्न आदेश दिइएको छ।

फ्लोरिडाको कानूनले प्रत्यक्ष रक्तसम्बन्ध भएका व्यक्तिबीच यौनसम्बन्धलाई incest मानेर तेस्रो तहको गम्भीर आपराधिक कसुरका रूपमा परिभाषित गरेको छ। अर्थात् यहाँ प्रश्न केवल सामाजिक आलोचनाको होइन, कानुनी सीमाको समेत हो।

स्वतन्त्रता र मर्यादाबीचको सीमा

आधुनिक समाजमा व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको चर्चा व्यापक छ। तर स्वतन्त्रताको अर्थ सम्बन्धका सबै सीमारेखा समाप्त हुनु होइन। परिवारभित्रका सम्बन्धहरू केवल जैविक सम्बन्ध मात्र होइनन्; तिनमा विश्वास, संरक्षण, जिम्मेवारी, भूमिका र सामाजिक मर्यादा जोडिएका हुन्छन्।

आमा र छोराको सम्बन्धमा जैविक निकटताभन्दा पनि मातृत्व र सन्तानत्वको मर्यादा स्थापित हुन्छ। जब त्यही सम्बन्धको आधारभूत सीमा भत्किन्छ, त्यसको प्रभाव दुई व्यक्तिमा मात्र सीमित रहँदैन। त्यसले परिवारको विश्वास, वैवाहिक सम्बन्ध, आफन्तबीचको सम्बन्ध र सामाजिक प्रतिष्ठासम्मलाई प्रभावित गर्न सक्छ।

यस्तो प्रवृत्तिको भविष्य के हुन सक्छ?

कुनै एउटा घटनाबाट सम्पूर्ण समाजको भविष्यबारे निश्चित निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। तर यदि परिवारभित्रका मूलभूत सम्बन्ध, जिम्मेवारी र सीमाको सम्मान कमजोर हुँदै जाने प्रवृत्ति बढ्यो भने त्यसका केही सम्भावित परिणाम स्पष्ट देखिन्छन्। व्यक्तिगत इच्छा वा सहमतिको दाबीले मात्र पारिवारिक रक्तसम्बन्धसँग जोडिएको यौनसम्बन्धलाई कानुनी रूपमा वैध बनाउँदैन। फ्लोरिडाको वर्तमान कानूनले यस्तो सम्बन्धलाई नै आपराधिक कसुर मानेको छ।

पति–पत्नी, आमाबुबा–सन्तान तथा अन्य आफन्तबीच निर्माण भएको विश्वास एकपटक भत्किएपछि त्यसलाई पुनःस्थापित गर्न अत्यन्त कठिन हुन सक्छ।परिवार भनेको केवल एउटै घरमा बस्ने मानिसहरूको समूह होइन। प्रत्येक सदस्यका लागि आफ्नो भूमिका र सम्बन्धको स्पष्टता आवश्यक हुन्छ। ती भूमिका नै अस्वाभाविक ढंगले मिसिन थालेमा भावनात्मक द्वन्द्व र दीर्घकालीन पारिवारिक समस्या उत्पन्न हुन सक्छ। कानुनी मुद्दा सार्वजनिक भएपछि सम्बन्धित व्यक्तिहरू मात्र होइन, उनीहरूको परिवार र आफन्तसमेत सामाजिक दबाबमा पर्न सक्छन्। सामाजिक सञ्जालले यस्तो घटनालाई अझ तीव्र गतिमा फैलाउन सक्छ।

आज एउटा सम्बन्धको सीमा भत्कियो भने भोलि अर्को सीमा पनि सामान्य ठान्ने मानसिकता विकास हुन सक्छ। त्यसैले सभ्य समाजमा व्यक्तिगत स्वतन्त्रतासँगै सीमा, जिम्मेवारी र मर्यादा पनि आवश्यक हुन्छ।

अन्ततः प्रश्न अमेरिकाको मात्र होइन

यो घटना अमेरिकामा भएको हो। तर यसको सामाजिक सन्देश कुनै एउटा देशमा सीमित छैन। आधुनिकता, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र पारिवारिक संरचनाबीच सन्तुलन कसरी कायम गर्ने भन्ने प्रश्न विश्वभरका समाजका लागि महत्वपूर्ण हुँदै गएको छ।

समाज आधुनिक हुनुको अर्थ सम्बन्धको अर्थ नै बदलिनु होइन। प्रविधि बदलिन सक्छ, जीवनशैली बदलिन सक्छ, कानून बदलिन सक्छ; तर विश्वास, जिम्मेवारी, मातृत्व, पितृत्व र सन्तानत्वजस्ता सम्बन्धका आधारभूत मूल्यहरू कमजोर हुँदै गए भने त्यसको मूल्य व्यक्तिले मात्र होइन, परिवार र समाजले समेत चुकाउनुपर्ने हुन सक्छ।

स्वतन्त्रता त्यतिबेलासम्म स्वस्थ हुन्छ, जतिबेलासम्म त्यसले सम्बन्धको मर्यादा र सामाजिक जिम्मेवारीलाई नष्ट गर्दैन।

परिवारको पहिलो पाठ नै सम्बन्धको सीमा हो। त्यो सीमा प्रेम, जिम्मेवारी र मर्यादाले सुरक्षित रह्यो भने परिवार समाजको आधार बन्छ; सीमा नै मेटियो भने त्यही परिवार द्वन्द्व, कानुनी संकट र सामाजिक विघटनको कारण बन्न सक्छ।