श्लोक ४।२० (संस्कृत मूल)
“त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः॥”

श्लोकको भावार्थ :
जो मानिस कर्मका फलमा आसक्ति त्यागिसकेको हुन्छ, सधैं सन्तुष्ट रहन्छ र कसैप्रति निर्भर हुँदैन, त्यो मानिस कर्ममा पूर्ण रूपले लागे पनि वास्तवमा कर्मसँग बाँधिदैन ।

व्याख्या :
यस श्लोकमा भगवान् श्रीकृष्णले ‘निष्काम कर्मयोग’ को गहिरो रहस्य बताउनु भएको छ। यहाँ वर्णन गरिएका तीन विशेष गुणहरू–
१. कर्मफलप्रति आसक्ति त्याग्नु,
२. सदैव आत्मसन्तुष्टि (नित्यतृप्तता),
३. आधाररहित अर्थात् बाह्य आश्रय बिना आत्मनिर्भरता (निराश्रयता)
जुन व्यक्तिमा हुन्छ, त्यो व्यक्तिले कर्म गर्दागर्दै पनि वास्तवमा केही गरेको मानिँदैन, किनभने उसले आफ्नो अहंकार र फलप्रति मोह छाडेको हुन्छ।

जब कुनै मानिस स्वार्थरहित भावले, ईश्वरार्पण भावले कार्य गर्दछ, त्यो कार्यले उसलाई कर्मबन्धनमा पार्दैन। यस्तो व्यक्तिको जीवन न त सुखमा डगमगाउँछ, न त दुःखमा। ऊ कर्मशील हुँदाहुँदै पनि मुक्त हुन्छ।

आध्यात्मिक सन्देश:
यो श्लोक आजको भागदौडपूर्ण र फलमुखी सोचले भरिएको संसारमा अत्यन्त सान्दर्भिक छ। हामीले आफ्नो कर्म निष्काम भावले, सेवा र समर्पणका साथ गर्नुपर्छ। फलप्राप्तिको अपेक्षा बिना गरिएको कर्म नै मुक्तिको बाटो हो।

आधुनिक जीवनमा प्रयोग:
– जागिर वा व्यवसायमा रहँदा पनि हामीलाई नतिजाको मोहभन्दा कर्तव्यबोध महत्वपूर्ण हुनुपर्छ।
– सामाजिक सेवा, पारिवारिक जिम्मेवारी वा अध्ययनमा पनि कर्ममा मन लगाएर, तर फलको मोह बिना अघि बढ्दा मानसिक सन्तुलन प्राप्त हुन्छ।

निष्कर्ष:
भगवान् श्रीकृष्णले सिकाउनु भएको निष्काम कर्मको मार्ग आत्मज्ञान, समर्पण र सन्तुलित जीवनको आधार हो।
हामीले हाम्रो कर्मलाई धर्म, सेवा र तटस्थतासँग जोड्न सक्यौं भने हाम्रो प्रत्येक कार्य आध्यात्मिक साधनामा परिणत हुन्छ।